Έρευνα ,διάσωση και παιδική ψυχολογία

Έρευνα ,διάσωση και παιδική ψυχολογία

 

 

 

Φθάνοντας ο επικεφαλής της εξόδου στον τόπο του συμβάντος, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια μητέρα σε κατάσταση υστερίας. Πυκνός καπνός βγαίνει από την πόρτα και τα παράθυρα του πρώτου ορόφου, όπου βρίσκεται το σπίτι της.
«Τα παιδιά μου είναι ακόμα εκεί!» φωνάζει η γυναίκα στον επικεφαλής της εξόδου. Τα οχήματα έχουν ήδη φθάσει και οι πυροσβέστες ετοιμάζουν την εγκατάσταση.
«Για όνομα του Θεού, βοηθήστε τα, έχουν παγιδευτεί!», φωνάζουν οι γείτονες, ανίκανοι ή απρόθυμοι οι ίδιοι να μπουν στο φλεγόμενο σπίτι.
Αυτό είναι ένα πολύ συνηθισμένο σενάριο: οι γονείς βρίσκονται έξω από το φλεγόμενο οίκημα, ενώ τα παιδιά έχουν παγιδευτεί μέσα σε αυτό.
Σκοπός του άρθρου, είναι να εξετάσει καταστάσεις κατά τις οποίες μικρά παιδιά βρίσκονται εγκλωβισμένα μέσα σε φλεγόμενα κτίρια,χωρίς την παρουσία ενηλίκου και να επισημάνει παράγοντες της παιδικής ψυχολογίας και συμπεριφοράς, που θα πρέπει να έχουν υπόψη οι πυροσβέστες σε περιπτώσεις έρευνας και διάσωσης παιδιών.
Μόνοι στο σπίτι
Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις, κατά τις οποίες μικρά παιδιά μπορεί να βρεθούν μόνα στο σπίτι τους που έχει πάρει φωτιά, με αποτέλεσμα να εγκλωβιστούν:
•  Συνήθως, όταν υπάρχει κάποιος ενήλικος στο σπίτι, σε περίπτωση πυρκαγιάς, προτρέπει τα παιδιά να βγουν μόνα τους έξω, ενώ αυτός ασχολείται με την κατάσβεση ή προσπαθεί να επικοινωνήσει με την πυροσβεστική υπηρεσία. Τα παιδιά, όμως, όταν εισπνεύσουν καπνό, είναι πολύ εύκολο να μπερδευτούν και να χαθούν.
•  Το χειμώνα, οι γονείς προσπαθούν να σβήσουν τη φωτιά και συγχρόνως συμβουλεύουν τα παιδιά να ντυθούν καλά, για να μην παγώσουν, βγαίνοντας από το σπίτι. Δεν αναλογίζονται, όμως, πόσο γρήγορα εξαπλώνονται οι φλόγες μέσα στο σπίτι.
•   Πολύ συχνά, τα μικρά παιδιά αφήνονται μόνα στο σπίτι, υπό την επίβλεψη των αδελφών τους ή άλλων παιδιών όχι πολύ μεγαλύτερων σε ηλικία.
•  Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση να έχουν αφεθεί τελείως μόνα τους στο σπίτι.
Αμέσως μόλις ο επικεφαλής πληροφορηθεί ότι υπάρχουν εγκλωβισμένα παιδιά, πρέπει να συγκεντρώσει όσο το δυνατό πιο πολλές πληροφορίες, που θα τον βοηθήσουν στην αρχική έρευνα. Οι ερωτήσεις που πρέπει να κάνει, είναι: πού βρίσκονταν τα παιδιά την τελευταία φορά που τα είδαν, προς ποια κατεύθυνση κινούνταν, πού βρίσκεται το δωμάτιο τους, ποια είναι η ηλικία τους.
Έρευνα και διάσωση
Για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην έρευνα, οι πυροσβέστες πρέπει να χωριστούν σε δύο ομάδες: η μία θα ερευνήσει το εσωτερικό του κτιρίου, ενώ η άλλη θα ξεκινήσει την έρευνα από τον εξωτερικό χώρο.
Η ομάδα που εισέρχεται στο κτίριο, πρέπει να ερευνήσει το εσωτερικό του με μεγάλη σχολαστικότητα, για να συγκεντρώσει όσο περισσότερες πληροφορίες γίνεται σχετικά με τη διάταξη του χώρου. Σε μια πολυκατοικία, αυτό μπορεί να γίνει, εξετάζοντας το διαμέρισμα που βρίσκεται ακριβώς κάτω από αυτό που καίγεται και το οποίο, προφανώς, θα έχει την ίδια διάταξη. Μόλις η ομάδα φτάσει στο υπνοδωμάτιο του παιδιού, πρέπει να ερευνήσει πρώτα το χώρο γύρω από την είσοδο. Τα παιδιά, στην προσπάθεια τους να βγουν από το δωμάτιο τους, αγνοώντας ότι πρέπει να κινούνται όσο το δυνατό πιο χαμηλά, με το σώμα τους να εφάπτεται στο πάτωμα, μπορεί να εισπνεΰσουν μονοξείδιο του άνθρακα και να χάσουν τις αισθήσεις τους. Αν οι φλόγες ή ο πυκνός καπνός κάνουν αδύνατη την είσοδο στο δωμάτιο, οι πυροσβέστες μπορούν να ερευνήσουν το χώρο, χρησιμοποιώντας ένα μακρύ ξύλο σαν προέκταση του χεριού τους.
Για την ομάδα που ερευνά το εξωτερικό του κτιρίου, οι κουρτίνες με φιγούρες καρτούν, μια παιδική αφίσα ή κάποιο άλλο παιχνίδι που φαίνεται από κάποιο παράθυρο, μπορεί να αποτελούν ενδείξεις για το πού βρίσκεται το παιδικό δωμάτιο. Στην περίπτωση αυτή, αν δεν υπάρχει έξοδος κινδύνου, οι πυροσβέστες θα πρέπει να είναι έτοιμοι να παραβιάσουν το παράθυρο, αφού είναι μάλλον απίθανο να το είχαν αφήσει οι ένοικοι ξεκλείδωτο.
Για την αρχική έρευνα του κτιρίου που καίγεται, η καλύτερη μέθοδος είναι: εξαερισμός – είσοδος – έρευνα. Εξαερίζοντας και εισερχόμενοι, στη συνέχεια, από το παράθυρο, την έξοδο κινδύνου ή τη βεράντα, οι πυροσβέστες δεν εκτίθενται στους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι συνάδελφοι- τους, που ερευνούν το κτίριο από το εσωτερικό. Ανοίγοντας το παράθυρο, ο καπνός θα βγει από το δωμάτιο και ο χώρος θα καθαρίσει κάπως, επιτρέποντας στους πυροσβέστες να δουν τι υπάρχει στο εσωτερικό του. Μετά τον εξαερισμό και την είσοδο στο παιδικό δωμάτιο, η έρευνα πρέπει να είναι πολύ μεθοδική, γιατί τα παιδιά όταν αισθανθούν ότι απειλούνται, τρέχουν συνήθως να κρυφτούν.
»Τα παιδιά αντιδρούν στον κίνδυνο με διάφορους τρόπους, ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο ανάπτυξης τους», λέει ο παιδοψυχολόγος Δρ. Ρόναλντ Αίημος. «Βέβαια, τα βρέφη το μόνο που μπορούν να κάνουν, είναι να κλάψουν και σε περίπτωση κινδύνου, το πιο πιθανό για ένα βρέφος, που έχει χωριστεί από τους γονείς του, είναι να κάθεται απλώς και να κλαίει. Ωστόσο, όταν φτάσουν στη νηπιακή ηλικία, τα παιδιά έχουν μεγαλύτερη κινητικότητα και επομένως, περισσότερες επιλογές. Το πιο ανησυχητικό, σε περίπτωση πυρκαγιάς, είναι ότι τα παιδιά μπορεί να κρυφτούν από το φόβο τους, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο τους διασώστες τους. Ακόμη και αν δε γνωρίζουν τους κινδύνους από τον καπνό, οι φλόγες και μόνο αρκούν για να τα τρομάξουν. Επίσης, επειδή έχουν πολύ ανεπτυγμένη φαντασία, μπορεί να φτιάχνουν με το μυαλό τους διάφορες απίθανες ιστορίες και να καταφύγουν σε ανάρμοστες ή επικίνδυνες ενέργειες».
Όταν μπουν στο δωμάτιο του παιδιού, οι πυροσβέστες πρέπει να κλείσουν την πόρτα, ώστε να αποκλείσουν το χώρο από το υπόλοιπο σπίτι και να εμποδίσουν έτσι τον εισερχόμενο καπνό και τις φλόγες, που έχουν την τάση να κινούνται προς ένα ανοιχτό παράθυρο. Εάν η κατάσταση χειροτερέψει, καθιστώντας αδύνατη την πρόσβαση από το παράθυρο, θα χρειαστεί να εισέλθουν σε κάποιο διπλανό δωμάτιο και να γκρεμίσουν τον τοίχο, για να δημιουργήσουν κάποιο άνοιγμα, απ’ όπου θα μπουν στο παιδικό δωμάτιο. Αμέσως μετά, θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν τις αισθήσεις τους και να προσπαθήσουν να ακούσουν κάποιο κλάμα ή βήχα.
Έχοντας όλα αυτά υπόψη, η έρευνα του παιδικού δωματίου θα πρέπει να περιλαμβάνει έλεγχο κάτω από τα κρεβάτια, στις περιοχές ανάμεσα στον τοίχο και το κρεβάτι, πίσω από έπιπλα και γωνίες, μέσα σε κουτιά παιχνιδιών, σε ντουλάπες και συρτάρια, στο μπάνιο και ειδικά στην μπανιέρα -αν υπάρχει-, ανάμεσα σε χνουδωτά ζωάκια ή κάτω από τις κουρτίνες, που μπορεί να έχουν σωριαστεί στο πάτωμα μετά την είσοδο των πυροσβεστών. Χρειάζεται, επίσης, προσοχή και σχολαστικότητα, γιατί ένα μικρό παιδί καταλαμβάνει πολύ λίγο χώρο και μπορεί να μη γίνει αμέσως αντιληπτό.
Σε περίπτωση που έχει εγκλωβιστεί κάποιο βρέφος, η κούνια του είναι πιο εύκολο να εντοπιστεί από τις ρόδες και τα κάγκελα στα πλάγια. Αλλωστε, ένα μωρό δεν είναι σε θέση να ξεφύγει μόνο του από τον τόπο της πυρκαγιάς. Ωστόσο, ακόμη και τότε χρειάζεται μεγάλη προσοχή, γιατί με την κακή ορατότητα που επικρατεί στο δωμάτιο, δεν είναι καθόλου απίθανο να μπερδέψουν μια κούκλα για πραγματικό μωρό, ειδικά σήμερα, που υπάρχουν κούκλες, οι οποίες μιλάνε ή κλαίνε, όταν τις αγγίζεις. Μόλις οι πυροσβέστες ανακαλύψουν κάτι που μοιάζει με μωρό, θα πρέπει να πλησιάσουν το πρόσωπο τους στο δικό του, για να δουν καλύτερα και να ακούσουν την ανάσα του ή να φωτίσουν το βρέφος με το φακό και να το ψηλαφίσουν, για να αισθανθούν το ζεστό και απαλό δέρμα του. Θα ήταν τραγικό, να βγάλουν από το κτίριο μια κούκλα, ενώ το αληθινό μωρό θα έχει μείνει αβοήθητο μέσα στις φλόγες.
Επιπλέον παράγοντες
Σύμφωνα με τον Αίημος, «τα παιδιά είναι πιθανό να ακολουθήσουν τα μεγαλύτερα αδέλφια τους και να βασιστούν σε αυτά σε περίπτωση κινδύνου, όταν οι γονείς τους απουσιάζουν. Αυτό είναι θετικό, ιδίως αν τα μεγαλύτερα αδέλφια γνωρίζουν βασικούς κανόνες ασφάλειας και εκκένωσης του σπιτιού σε περίπτωση πυρκαγιάς, οπότε θα υποδείξουν και στα μικρότερα τι πρέπει να κάνουν. Επιπλέον, τα αδέλφια είναι πολύ πιθανό να γνωρίζουν τις κρυψώνες των μικρότερων. Από τα τελευταία χρόνια της παιδικής ηλικίας, καθώς μπαίνουν στην
εφηβεία, τα παιδιά εμφανίζουν συχνά τάσεις ηρωισμού και μια αξιοσημείωτη ικανότητα να σκέπτονται καθαρά για το πώς θα πρέπει να συμπεριφερθούν σε δύσκολες καταστάσεις».
Οι πυροσβέστες θα πρέπει να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο τα μικρότερα παιδιά να έχουν αφεθεί στην κρίση των μεγαλύτερων αδελφών τους, για να τα οδηγήσουν σε κάποιο ασφαλές σημείο. Η εμπειρία μας έχει διδάξει και η παιδική ψυχολογία ενισχύει την άποψη, ότι αν οι πυροσβέστες καταφέρουν να εντοπίσουν το ένα από τα παιδιά που αγνοούνται, τα υπόλοιπα είναι πολύ πιθανό να βρίσκονται κάπου πολύ κοντά σε αυτό.
Μόλις, λοιπόν, εντοπιστεί το ένα παιδί, καλό είναι η έρευνα να συνεχίζεται από εκείνο το σημείο. Άσχετα από τις συνθήκες, οι πυροσβέστες πρέπει να εξαντλήσουν όλες τις πιθανότητες να ανακαλύψουν και τα υπόλοιπα παιδιά στην ίδια περιοχή.
Συμπεράσματα
Όταν υπάρχουν εγκλωβισμένα παιδιά, οι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη για μια επιτυχημένη επιχείρηση διάσωσης, είναι:
•  Να υπάρχουν στον τόπο του συμβάντος επαρκείς δυνάμεις.
•  Γνώση του χώρου και διαίρεση σε τομείς.
•  Συνεχής επικοινωνία μεταξύ των ομάδων διάσωσης, αλλά και με τον επικεφαλής.
•  Σχεδιασμός και διεξαγωγή γρήγορης και σχολαστικής αρχικής έρευνας.
•  Άντληση πληροφοριών, από αξιόπιστες πηγές, για τα σημεία όπου είναι πιθανό να έχουν καταφύγει ή να έχουν εγκλωβιστεί τα παιδιά.
•  Γνώση της παιδικής ψυχολογίας και συμπεριφοράς.
Η Πυροσβεστική Υπηρεσία θα πρέπει να ενημερώσει τους γονείς για τους κινδύνους που εγκυμονεί η ελλιπής επίβλεψη των παιδιών. Με τον τρόπο αυτό, υπάρχει ελπίδα, να μειωθούν οι περιπτώσεις κατά τις οποίες μικρά παιδιά βρίσκονται μόνα τους την ώρα της πυρκαγιάς, χωρίς την παρουσία κάποιου ενηλίκου. Στον τόπο του συμβάντος, η πυροσβεστική τακτική και η παιδική ψυχολογία είναι παράγοντες αλληλένδετοι και πρέπει να συνεκτιμώνται, για να επιτευχθεί η διάσωση των παιδιών που κινδυνεύουν.
Πηγή:
«Τhe fireground, Search & Child Psychology» του Dan Noonan από
το περιοδικό Firehouse · Μάρτιος
1998.
Ελεύθερη Απόδοση:
Πυροσβέστρια Αποστολοπούλου*
Ευαγγελία
Πυροσβέστρια Σψυρή Κατερίνα*

* (Ο βαθμός και η ιδιότητα του συγγραφέα κατά την δημοσίευση του άρθρου)

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΙΟΣ – ΙΟΥΝΙΟΣ 2000