2ος Πυροσβεστικός Σταθμός Θεσσαλονίκης » Πυροσβεστική βιβλιοθήκη https://www.firefighters.gr Iστότοπος των πυροσβεστών του 2ου ΠΣ Θεσσαλονίκης «Απστη Ιωάννη Κράγια». Thu, 21 Jul 2011 20:08:19 +0000 en hourly 1 https://wordpress.org/?v=3.2.1 Έρευνα ,διάσωση και παιδική ψυχολογία https://www.firefighters.gr/2011/07/11/erevna-diasosi-ke-pediki-psichologia/ https://www.firefighters.gr/2011/07/11/erevna-diasosi-ke-pediki-psichologia/#comments Mon, 11 Jul 2011 16:53:22 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=382 ]]> Έρευνα ,διάσωση και παιδική ψυχολογία

 

 

 

Φθάνοντας ο επικεφαλής της εξόδου στον τόπο του συμβάντος, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια μητέρα σε κατάσταση υστερίας. Πυκνός καπνός βγαίνει από την πόρτα και τα παράθυρα του πρώτου ορόφου, όπου βρίσκεται το σπίτι της.
«Τα παιδιά μου είναι ακόμα εκεί!» φωνάζει η γυναίκα στον επικεφαλής της εξόδου. Τα οχήματα έχουν ήδη φθάσει και οι πυροσβέστες ετοιμάζουν την εγκατάσταση.
«Για όνομα του Θεού, βοηθήστε τα, έχουν παγιδευτεί!», φωνάζουν οι γείτονες, ανίκανοι ή απρόθυμοι οι ίδιοι να μπουν στο φλεγόμενο σπίτι.
Αυτό είναι ένα πολύ συνηθισμένο σενάριο: οι γονείς βρίσκονται έξω από το φλεγόμενο οίκημα, ενώ τα παιδιά έχουν παγιδευτεί μέσα σε αυτό.
Σκοπός του άρθρου, είναι να εξετάσει καταστάσεις κατά τις οποίες μικρά παιδιά βρίσκονται εγκλωβισμένα μέσα σε φλεγόμενα κτίρια,χωρίς την παρουσία ενηλίκου και να επισημάνει παράγοντες της παιδικής ψυχολογίας και συμπεριφοράς, που θα πρέπει να έχουν υπόψη οι πυροσβέστες σε περιπτώσεις έρευνας και διάσωσης παιδιών.
Μόνοι στο σπίτι
Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις, κατά τις οποίες μικρά παιδιά μπορεί να βρεθούν μόνα στο σπίτι τους που έχει πάρει φωτιά, με αποτέλεσμα να εγκλωβιστούν:
•  Συνήθως, όταν υπάρχει κάποιος ενήλικος στο σπίτι, σε περίπτωση πυρκαγιάς, προτρέπει τα παιδιά να βγουν μόνα τους έξω, ενώ αυτός ασχολείται με την κατάσβεση ή προσπαθεί να επικοινωνήσει με την πυροσβεστική υπηρεσία. Τα παιδιά, όμως, όταν εισπνεύσουν καπνό, είναι πολύ εύκολο να μπερδευτούν και να χαθούν.
•  Το χειμώνα, οι γονείς προσπαθούν να σβήσουν τη φωτιά και συγχρόνως συμβουλεύουν τα παιδιά να ντυθούν καλά, για να μην παγώσουν, βγαίνοντας από το σπίτι. Δεν αναλογίζονται, όμως, πόσο γρήγορα εξαπλώνονται οι φλόγες μέσα στο σπίτι.
•   Πολύ συχνά, τα μικρά παιδιά αφήνονται μόνα στο σπίτι, υπό την επίβλεψη των αδελφών τους ή άλλων παιδιών όχι πολύ μεγαλύτερων σε ηλικία.
•  Τέλος, υπάρχει και η περίπτωση να έχουν αφεθεί τελείως μόνα τους στο σπίτι.
Αμέσως μόλις ο επικεφαλής πληροφορηθεί ότι υπάρχουν εγκλωβισμένα παιδιά, πρέπει να συγκεντρώσει όσο το δυνατό πιο πολλές πληροφορίες, που θα τον βοηθήσουν στην αρχική έρευνα. Οι ερωτήσεις που πρέπει να κάνει, είναι: πού βρίσκονταν τα παιδιά την τελευταία φορά που τα είδαν, προς ποια κατεύθυνση κινούνταν, πού βρίσκεται το δωμάτιο τους, ποια είναι η ηλικία τους.
Έρευνα και διάσωση
Για μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα στην έρευνα, οι πυροσβέστες πρέπει να χωριστούν σε δύο ομάδες: η μία θα ερευνήσει το εσωτερικό του κτιρίου, ενώ η άλλη θα ξεκινήσει την έρευνα από τον εξωτερικό χώρο.
Η ομάδα που εισέρχεται στο κτίριο, πρέπει να ερευνήσει το εσωτερικό του με μεγάλη σχολαστικότητα, για να συγκεντρώσει όσο περισσότερες πληροφορίες γίνεται σχετικά με τη διάταξη του χώρου. Σε μια πολυκατοικία, αυτό μπορεί να γίνει, εξετάζοντας το διαμέρισμα που βρίσκεται ακριβώς κάτω από αυτό που καίγεται και το οποίο, προφανώς, θα έχει την ίδια διάταξη. Μόλις η ομάδα φτάσει στο υπνοδωμάτιο του παιδιού, πρέπει να ερευνήσει πρώτα το χώρο γύρω από την είσοδο. Τα παιδιά, στην προσπάθεια τους να βγουν από το δωμάτιο τους, αγνοώντας ότι πρέπει να κινούνται όσο το δυνατό πιο χαμηλά, με το σώμα τους να εφάπτεται στο πάτωμα, μπορεί να εισπνεΰσουν μονοξείδιο του άνθρακα και να χάσουν τις αισθήσεις τους. Αν οι φλόγες ή ο πυκνός καπνός κάνουν αδύνατη την είσοδο στο δωμάτιο, οι πυροσβέστες μπορούν να ερευνήσουν το χώρο, χρησιμοποιώντας ένα μακρύ ξύλο σαν προέκταση του χεριού τους.
Για την ομάδα που ερευνά το εξωτερικό του κτιρίου, οι κουρτίνες με φιγούρες καρτούν, μια παιδική αφίσα ή κάποιο άλλο παιχνίδι που φαίνεται από κάποιο παράθυρο, μπορεί να αποτελούν ενδείξεις για το πού βρίσκεται το παιδικό δωμάτιο. Στην περίπτωση αυτή, αν δεν υπάρχει έξοδος κινδύνου, οι πυροσβέστες θα πρέπει να είναι έτοιμοι να παραβιάσουν το παράθυρο, αφού είναι μάλλον απίθανο να το είχαν αφήσει οι ένοικοι ξεκλείδωτο.
Για την αρχική έρευνα του κτιρίου που καίγεται, η καλύτερη μέθοδος είναι: εξαερισμός – είσοδος – έρευνα. Εξαερίζοντας και εισερχόμενοι, στη συνέχεια, από το παράθυρο, την έξοδο κινδύνου ή τη βεράντα, οι πυροσβέστες δεν εκτίθενται στους κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι συνάδελφοι- τους, που ερευνούν το κτίριο από το εσωτερικό. Ανοίγοντας το παράθυρο, ο καπνός θα βγει από το δωμάτιο και ο χώρος θα καθαρίσει κάπως, επιτρέποντας στους πυροσβέστες να δουν τι υπάρχει στο εσωτερικό του. Μετά τον εξαερισμό και την είσοδο στο παιδικό δωμάτιο, η έρευνα πρέπει να είναι πολύ μεθοδική, γιατί τα παιδιά όταν αισθανθούν ότι απειλούνται, τρέχουν συνήθως να κρυφτούν.
»Τα παιδιά αντιδρούν στον κίνδυνο με διάφορους τρόπους, ανάλογα με την ηλικία και το επίπεδο ανάπτυξης τους», λέει ο παιδοψυχολόγος Δρ. Ρόναλντ Αίημος. «Βέβαια, τα βρέφη το μόνο που μπορούν να κάνουν, είναι να κλάψουν και σε περίπτωση κινδύνου, το πιο πιθανό για ένα βρέφος, που έχει χωριστεί από τους γονείς του, είναι να κάθεται απλώς και να κλαίει. Ωστόσο, όταν φτάσουν στη νηπιακή ηλικία, τα παιδιά έχουν μεγαλύτερη κινητικότητα και επομένως, περισσότερες επιλογές. Το πιο ανησυχητικό, σε περίπτωση πυρκαγιάς, είναι ότι τα παιδιά μπορεί να κρυφτούν από το φόβο τους, δυσκολεύοντας ακόμη περισσότερο τους διασώστες τους. Ακόμη και αν δε γνωρίζουν τους κινδύνους από τον καπνό, οι φλόγες και μόνο αρκούν για να τα τρομάξουν. Επίσης, επειδή έχουν πολύ ανεπτυγμένη φαντασία, μπορεί να φτιάχνουν με το μυαλό τους διάφορες απίθανες ιστορίες και να καταφύγουν σε ανάρμοστες ή επικίνδυνες ενέργειες».
Όταν μπουν στο δωμάτιο του παιδιού, οι πυροσβέστες πρέπει να κλείσουν την πόρτα, ώστε να αποκλείσουν το χώρο από το υπόλοιπο σπίτι και να εμποδίσουν έτσι τον εισερχόμενο καπνό και τις φλόγες, που έχουν την τάση να κινούνται προς ένα ανοιχτό παράθυρο. Εάν η κατάσταση χειροτερέψει, καθιστώντας αδύνατη την πρόσβαση από το παράθυρο, θα χρειαστεί να εισέλθουν σε κάποιο διπλανό δωμάτιο και να γκρεμίσουν τον τοίχο, για να δημιουργήσουν κάποιο άνοιγμα, απ’ όπου θα μπουν στο παιδικό δωμάτιο. Αμέσως μετά, θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν τις αισθήσεις τους και να προσπαθήσουν να ακούσουν κάποιο κλάμα ή βήχα.
Έχοντας όλα αυτά υπόψη, η έρευνα του παιδικού δωματίου θα πρέπει να περιλαμβάνει έλεγχο κάτω από τα κρεβάτια, στις περιοχές ανάμεσα στον τοίχο και το κρεβάτι, πίσω από έπιπλα και γωνίες, μέσα σε κουτιά παιχνιδιών, σε ντουλάπες και συρτάρια, στο μπάνιο και ειδικά στην μπανιέρα -αν υπάρχει-, ανάμεσα σε χνουδωτά ζωάκια ή κάτω από τις κουρτίνες, που μπορεί να έχουν σωριαστεί στο πάτωμα μετά την είσοδο των πυροσβεστών. Χρειάζεται, επίσης, προσοχή και σχολαστικότητα, γιατί ένα μικρό παιδί καταλαμβάνει πολύ λίγο χώρο και μπορεί να μη γίνει αμέσως αντιληπτό.
Σε περίπτωση που έχει εγκλωβιστεί κάποιο βρέφος, η κούνια του είναι πιο εύκολο να εντοπιστεί από τις ρόδες και τα κάγκελα στα πλάγια. Αλλωστε, ένα μωρό δεν είναι σε θέση να ξεφύγει μόνο του από τον τόπο της πυρκαγιάς. Ωστόσο, ακόμη και τότε χρειάζεται μεγάλη προσοχή, γιατί με την κακή ορατότητα που επικρατεί στο δωμάτιο, δεν είναι καθόλου απίθανο να μπερδέψουν μια κούκλα για πραγματικό μωρό, ειδικά σήμερα, που υπάρχουν κούκλες, οι οποίες μιλάνε ή κλαίνε, όταν τις αγγίζεις. Μόλις οι πυροσβέστες ανακαλύψουν κάτι που μοιάζει με μωρό, θα πρέπει να πλησιάσουν το πρόσωπο τους στο δικό του, για να δουν καλύτερα και να ακούσουν την ανάσα του ή να φωτίσουν το βρέφος με το φακό και να το ψηλαφίσουν, για να αισθανθούν το ζεστό και απαλό δέρμα του. Θα ήταν τραγικό, να βγάλουν από το κτίριο μια κούκλα, ενώ το αληθινό μωρό θα έχει μείνει αβοήθητο μέσα στις φλόγες.
Επιπλέον παράγοντες
Σύμφωνα με τον Αίημος, «τα παιδιά είναι πιθανό να ακολουθήσουν τα μεγαλύτερα αδέλφια τους και να βασιστούν σε αυτά σε περίπτωση κινδύνου, όταν οι γονείς τους απουσιάζουν. Αυτό είναι θετικό, ιδίως αν τα μεγαλύτερα αδέλφια γνωρίζουν βασικούς κανόνες ασφάλειας και εκκένωσης του σπιτιού σε περίπτωση πυρκαγιάς, οπότε θα υποδείξουν και στα μικρότερα τι πρέπει να κάνουν. Επιπλέον, τα αδέλφια είναι πολύ πιθανό να γνωρίζουν τις κρυψώνες των μικρότερων. Από τα τελευταία χρόνια της παιδικής ηλικίας, καθώς μπαίνουν στην
εφηβεία, τα παιδιά εμφανίζουν συχνά τάσεις ηρωισμού και μια αξιοσημείωτη ικανότητα να σκέπτονται καθαρά για το πώς θα πρέπει να συμπεριφερθούν σε δύσκολες καταστάσεις».
Οι πυροσβέστες θα πρέπει να εξετάσουν σοβαρά το ενδεχόμενο τα μικρότερα παιδιά να έχουν αφεθεί στην κρίση των μεγαλύτερων αδελφών τους, για να τα οδηγήσουν σε κάποιο ασφαλές σημείο. Η εμπειρία μας έχει διδάξει και η παιδική ψυχολογία ενισχύει την άποψη, ότι αν οι πυροσβέστες καταφέρουν να εντοπίσουν το ένα από τα παιδιά που αγνοούνται, τα υπόλοιπα είναι πολύ πιθανό να βρίσκονται κάπου πολύ κοντά σε αυτό.
Μόλις, λοιπόν, εντοπιστεί το ένα παιδί, καλό είναι η έρευνα να συνεχίζεται από εκείνο το σημείο. Άσχετα από τις συνθήκες, οι πυροσβέστες πρέπει να εξαντλήσουν όλες τις πιθανότητες να ανακαλύψουν και τα υπόλοιπα παιδιά στην ίδια περιοχή.
Συμπεράσματα
Όταν υπάρχουν εγκλωβισμένα παιδιά, οι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη για μια επιτυχημένη επιχείρηση διάσωσης, είναι:
•  Να υπάρχουν στον τόπο του συμβάντος επαρκείς δυνάμεις.
•  Γνώση του χώρου και διαίρεση σε τομείς.
•  Συνεχής επικοινωνία μεταξύ των ομάδων διάσωσης, αλλά και με τον επικεφαλής.
•  Σχεδιασμός και διεξαγωγή γρήγορης και σχολαστικής αρχικής έρευνας.
•  Άντληση πληροφοριών, από αξιόπιστες πηγές, για τα σημεία όπου είναι πιθανό να έχουν καταφύγει ή να έχουν εγκλωβιστεί τα παιδιά.
•  Γνώση της παιδικής ψυχολογίας και συμπεριφοράς.
Η Πυροσβεστική Υπηρεσία θα πρέπει να ενημερώσει τους γονείς για τους κινδύνους που εγκυμονεί η ελλιπής επίβλεψη των παιδιών. Με τον τρόπο αυτό, υπάρχει ελπίδα, να μειωθούν οι περιπτώσεις κατά τις οποίες μικρά παιδιά βρίσκονται μόνα τους την ώρα της πυρκαγιάς, χωρίς την παρουσία κάποιου ενηλίκου. Στον τόπο του συμβάντος, η πυροσβεστική τακτική και η παιδική ψυχολογία είναι παράγοντες αλληλένδετοι και πρέπει να συνεκτιμώνται, για να επιτευχθεί η διάσωση των παιδιών που κινδυνεύουν.
Πηγή:
«Τhe fireground, Search & Child Psychology» του Dan Noonan από
το περιοδικό Firehouse · Μάρτιος
1998.
Ελεύθερη Απόδοση:
Πυροσβέστρια Αποστολοπούλου*
Ευαγγελία
Πυροσβέστρια Σψυρή Κατερίνα*

* (Ο βαθμός και η ιδιότητα του συγγραφέα κατά την δημοσίευση του άρθρου)

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΜΑΙΟΣ – ΙΟΥΝΙΟΣ 2000

]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/11/erevna-diasosi-ke-pediki-psichologia/feed/ 0
Ιδιαίτερες δυσκολίες στην αντιμετώπιση πυρκαγιών στα περιαστικά δάση https://www.firefighters.gr/2011/07/11/idieteres-diskolies-stin-antimetopisi-pirkagion-sta-periastika-dasi-2/ https://www.firefighters.gr/2011/07/11/idieteres-diskolies-stin-antimetopisi-pirkagion-sta-periastika-dasi-2/#comments Mon, 11 Jul 2011 16:47:58 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=374 ]]> Ιδιαίτερες δυσκολίες στην αντιμετώπιση πυρκαγιών στα περιαστικά δάση

 
του Δρ. Γαβριήλ Ξανθόπουλου, Δασολόγου Ειδικού στις Δασικές Πυρκαγιές
Περίληψη
Οι πυρκαγιές στα περιαστικά δάση αποτελούν μια φυσική καταστροφή, που η αντιμετώπιση της παρουσιάζει πολλές ιδιαιτερότητες και ειδικές δυσκολίες. Στην εργασία αυτή, επισημαίνονται οι κυριότερες ιδιαιτερότητες γενικά και όπως αυτές εμφανίζονται στον ελληνικό χώρο, γίνονται αναφορές και παραλληλισμοί με τα αντίστοιχα προβλήματα σε άλλες πυρόπληκτες χώρες και προτείνονται μέτρα για τη βελτίωση της κατάστασης.
Λέξεις κλειδιά: δασικές πυρκαγιές, περιαστικά δάση, δασοπυρόσβεση.
Εισαγωγή
Οι πυρκαγιές στα περιαστικά δάση είναι ένα πρόβλημα, που τα τελευταία είκοσι χρόνια έχει αναδειχθεί σε ξεχωριστό Θέμα μεγάλης σημασίας και συγκεντρώνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον από τους επιστήμονες και τους επαγγελματίες, που ασχολούνται με τις δασικές πυρκαγιές σε όλο τον κόσμο. Χαρακτηριστικά, το πρόβλημα αυτό έχει αποτελέσει κεντρικό θέμα συνεδρίων (fischer and Arno 1988, National wildfire foundation 1992 Tymstra  1994) και βιβλίων (Queen 1993, Slauther 1996), ενώ σε αυτό επικεντρώνεται, επίσης, η περιοδική έκδοση με τίτλο «wildefire news and notes» της Εθνικής Ένωσης Πυροπροστασίας (National Fire protection) των ΗΠΑ. Τα τελευταία, μάλιστα, χρόνια, η άμεση και αποτελεσματική κάλυψη από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ) έχει κάνει τον απλό πολίτη μάρτυρα και μέτοχο του δέους και της καταστροφής που συνεπάγεται μια τέτοια πυρκαγιά, πολύ πριν αυτή παρουσιαστεί διεξοδικά, τεκμηριωμένα και στις σωστές της διαστάσεις από τα ειδικά έντυπα του χώρου.
Οι πυρκαγιές των περιαστικών δασών παρουσιάζουν πολλές ιδιαιτερότητες και ειδικές δυσκολίες και συνεπώς, απαιτούν ένα διαφορετικό τρόπο αντιμετώπισης. Τα προβλήματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν, είναι τόσα πολλά και τόσο περίπλοκα, που ακόμη και καλά οργανωμένες δασοπυροσβεστικές δυνάμεις αδυνατούν να ελέγξουν το μέγεθος της καταστροφής. Έτσι, παραδείγματος χάρη, σε μια «μέση κακή» χρονιά στην Καλιφόρνια, μέσα σε εννέα ημέρες (26/10 έως 3/11), 23 πυρκαγιές έκαψαν 84.000 εκτάρια, κατέστρεψαν ολοσχερώς 731 κατοικίες και προξένησαν ζημιές σε άλλες 200, παρά τις προσπάθειες 8.000 δασοπυροσβεστών (Ανώνυμος 1993). Στην άλλη άκρη του κόσμου, στην Αυστραλία, δεκάδες κατοικίες χάνονται κάθε χρόνο από τις πυρκαγιές που φθάνουν μέχρι τα προάστια πόλεων, με πιο πρόσφατο παράδειγμα τις πυρκαγιές γύρω από το Σίδνεϋ, που έλαβαν ιδιαίτερα μεγάλη δημοσιότητα. Και στη Μεσογειακή Ευρώπη, όμως, τέτοιες πυρκαγιές κάθε άλλο παρά άγνωστες είναι. Στην καλά οργανωμένη για αντιμετώπιση πυρκαγιών Νότια Γαλλία, μία μόνο πυρκαγιά στα προάστια της Μασσαλίας έκαψε μέσα σε δύο εικοσιτετράωρα (25-27 Ιουλίου 1997) 4.000 εκτάρια θάμνων και πευκοδάσους, παρά τις προσπάθειες του συνόλου σχεδόν των πυροσβεστικών δυνάμεων (Pidello 1997). Αντίστοιχα, στην Ελλάδα είναι νωπές στη μνήμη, μεταξύ άλλων, η πυρκαγιά της Πεντέλης (21-
24 Ιουλίου 1995), που μέσα σε τρεις ημέρες έκαψε 6.500 εκτάρια και κατέστρεψε περί τα 100 κτίσματα διαφόρων κατηγοριών, η πυρκαγιά του δάαους-πάρκου Θεσσαλονίκης (6-7 Ιουλίου 1997), που έκαψε περί τα 1.700 εκτάρια, οι πολλές ταυτόχρονες πυρκαγιές της 6ης Ιουλίου 1998 (Σαλαμίνα, Βαρυμπόμπη, Αυλώνας, Δήλεσι, Κινε’ττα, κ.α.), στις οποίες χάθηκαν εκτός από δεκάδες κατοικίες και δύο ανθρώπινες ζωές, αλλά και η πυρκαγιά της Πεντέλης (3-7 Αυγούστου 1998), που σε ένα εικοσιτετράωρο έκαψε περί τα 1.700 εκτάρια δάσους, κατέστρεψε στο πέρασμα της αρκετά κτίσματα και στοίχισε τη ζωή ενός πολίτη.
Η ιδιαίτερη δυσκολία που υπάρχει στην αντιμετώπιση πυρκαγιών στα περιαστικά δάση, οφείλεται στη διαφορετικότητα τους. Συγκεκριμένα, διαφέρουν από τις συνηθισμένες δασικές πυρκαγιές ως προς:

• την ύπαρξη μεγάλου αριθμού κατοίκων και επομένως, τον κίνδυνο απώλειας ανθρώπινων ζωών, που έχει σαν αποτέλεσμα τη δημιουργία ιδιαίτερων συνθηκίόν δασοπυρόσβεσης,

• την ύπαρξη συγκεντρωμένων περιουσιακών στοιχείων (οικιών, επιχειρήσεων, αυτοκινήτων, υποδομών κλπ.), που έχουν μεγάλη και προφανή οικονομική αξία,

• την πιθανή ύπαρξη σημαντικών διαφορών στη σύνθεση και την κατανομή στο χώρο της καύσιμης ύλης,

• την πιθανή επίδραση επί των στοιχείων του περιβάλλοντος (καύσιμη ύλη, άνεμος) των κτιρίων και των άλλων στοιχείων οικιστικής ανάπτυξης της περιοχής

• την ύπαρξη υποδομών όπως δρόμοι, σημεία υδροληψίας, δίκτυα ηλεκτρισμού, τηλεφώνου, κλπ.,

• την αφιέρωση πολλαπλάσιας προβολής από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και την εκδήλωση μεγάλου ενδιαφέροντος τόσο από τους πολίτες, όσο και από τους πολιτικούς.

Όλα αυτά τα στοιχεία συνθέτουν μία ιδιαίτερη πραγματικότητα, που είναι εξαιρετικά δύσκολη για τις δασοπυροσβεστικές δυνάμεις. Η πραγματικότητα αυτή απαιτεί ειδική γνώση και προετοιμασία από όλους τους υπεύθυνους για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών και την προστασία των πολιτών, φορείς.
Στην παρούσα εργασία, γίνεται προσπάθεια για μια μεθοδική περιγραφή και ανάλυση αυτής της πραγματικότητας, γενικά και των ιδιαίτερων προβλημάτων που παρουσιάζονται στον ελληνικό χώρο, ειδικότερα.

Ιδιαίτερα τεχνικά χαρακτηριστικά της δασοπυρόσβεσης στα περιαστικά δάση

Η δασοπυρόσβεση στα περιαστικά δάση παρουσιάζει, σε σύγκριση με την αντιμετώπιση των υπόλοιπων δασικών πυρκαγιών, κάποια θετικά χαρακτηριστικά που ευνοούν τις δασοπυροσβεστικές δυνάμεις, αλλά και σημαντικό αριθμό αρνητικών χαρακτηριστικών. Τα σημαντικότερα θετικά χαρακτηριστικά είναι:

• Ο αριθμός των πυροσβεστικών οχημάτων (Π/Ο) είναι, συνήθως, σχετικά μεγάλος.
• Είναι εύκολη η γρήγορη πρόσβαση στη φωτιά. Συνήθως, υπάρχει επαρκές οδικό δίκτυο, ώστε είναι δυνατό να πλησιάσουν τα Π/Ο την πυρκαγιά τόσο στο μέτωπο, όσο και στα άλλα τμήματα της. Κατά κανόνα, είναι εύκολος ο ανεφοδιασμός των Π/Ο με νερό. Στις περισσότερες περιοχές, υπάρχουν δεξαμενές, νερού, δίκτυο ύδρευσης και κρουνοί υδροληψίας. Ακόμη, συνήθως, είναι διαθέσιμα βυτιοφόρο οχήματα, που μπορούν να μεταφέρουν νερό στα πυροσβεστικά οχήματα.
Είναι εύκολος ο ανεφοδιασμός των Π/Ο με καύσιμα, καθώς επίσης η διοικητική μέριμνα για το προσωπικό και οι αλλαγές βάρδιας.
Η καύσιμη ύλη συχνά εμφανίζει ασυνέχειες, με αποτέλεσμα μεταβολές στη συμπεριφορά της φωτιάς, τις οποίες μπορούν να προβλέψουν και να εκμεταλλευτούν οι δασοπυροαβεστικές δυνάμεις. Παρουσιάζονται ανοιχτά πεδία, όπως γήπεδα και ζώνες χωρίς βλάστηση, που κάνουν δυνατή την προσγείωση ελικοπτέρων, τη χρήση τους ως σημείων συγκέντρωσης και ανεφοδιασμού των πυροσβεστικών μέσων και τον ορισμό τους ως χώρων ασφάλειας, σε περίπτωση κινδύνου.                 • Γενικά, υπάρχουν δυνατότητες διαφυγής μέσω του οδικού δικτύου ή αναζήτησης καταφυγίου σε κατοικίες ή προκαθορισμένους χώρους ασφάλειας.
• Κατά κανόνα, εφόσον μια πυρκαγιά ξεφύγει από την αρχική προσβολή, είναι δυνατή η εξεύρεση κατάλληλων χώρων σε δημόσια ή και ιδιωτικά κτίρια για την αποτελεσματική λειτουργία τοπικού κέντρου συντονισμού της πυρκαγιάς. Τα στοιχεία που κάνουν ένα κτίριο κατάλληλο για το σκοπό αυτό, είναι η δυνατότητα παρακολούθησης της πυρκαγιάς και ακίνδυνης πρόσβασης σε αυτή, η ύπαρξη μίας ή περισσότερων τηλεφωνικών γραμμών, ηλεκτρικού ρεύματος για διευκόλυνση λειτουργίας κατά τη νύκτα, πόσιμου νερού και λοιπών βασικών ευκολιών.
Αντίθετα από τα παραπάνω, οι πυρκαγιές περιαστικών δασών έχουν και πολύ σημαντικά αρνητικά χαρακτηριστικά, που οι δασοπυροσβεστικές δυνάμεις οφείλουν να γνωρίζουν καλά και να τα λαμβάνουν υπόψη στο σχεδιασμό τους:

• Οι δασοπυροσβέστες κινούνται σε χώρους και εμπλέκονται σε καταστάσεις, όπου υπάρχουν ιδιαίτεροι κίνδυνοι, οι οποίοι δεν απαντώνται συνήθως στις δασικές πυρκαγιές και με τους οποίους δεν είναι εξοικειωμένοι. Τέτοιοι κίνδυνοι αντιμετω-
πίζονται ιδίως κατά την κατάσβεση κατοικιών και περιλαμβάνουν την ύπαρξη ηλεκτρικού ρεύματος, χημικών ουσιών, άλλων μη-δασικών καυσίμων (φιαλών, δοχείων ή δεξαμενών υγραερίου, βενζίνης, πετρελαίου κλπ.). Επίσης, αντιμετωπίζουν επικίνδυνα φαινόμενα συμπεριφοράς της φωτιάς (π.χ. Flashover), που είναι άγνωστα στις δασικές πυρκαγιές. Λόγω των ανθρώπινων ζωών και των περιουσιών που κινδυνεύουν και της γενικότερης πίεσης που ασκείται από τους κατοίκους, τους τοπικούς ιθύνοντες, αλλά και τους επικεφαλής τους, για γρήγορο έλεγχο
της φωτιάς, οι δασοπυροσβέστες, πολλές φορές, εκθέτουν τον εαυτό τους σε υπερβολικό κίνδυνο.                                    • Η χρήση των δασοπυροσβεστικών αεροσκαφών, για την κατάσβεση τμημάτων της περιμέτρου της πυρκαγιάς ανάμεσα σε κατοικίες, είναι τεχνικά πολύ δύσκολη, λόγω της απαιτούμενης προσπάθειας, ώστε να αποφευχθούν ζημιές. Το μεγαλύτερο, όμως, πρόβλημα για τους πιλότους είναι ότι υπάρχει σημαντικός κίνδυνος ατυχήματος, εάν βρεθεί άνθρωπος κάτω από το υλικό (νερό, αφρός, επιβραδυντικό) της ρίψης. Στις συνήθεις δασικές πυρκαγιές, η επικοινωνία των πιλότων μέσω ασυρμάτου με το συντονιστή στο έδαφος και η καλή οργάνωση των επίγειων δυνάμεων, ουσιαστικά, μηδενίζουν αυτό τον κίνδυνο. Στις πυρκαγιές των περιαστικών δασών, όμως, υπάρχει μεγάλος αριθμός πολιτών, που συχνά είναι σε σύγχυση ή κατέχονται από πανικό, βλέποντας την περιουσία τους σε άμεσο κίνδυνο. Έτσι, ο αποτελεσματικός έλεγχος αυτών και η έγκαιρη ειδοποίηση τους, για απομάκρυνση από τη ζώνη των ρίψεων, είναι δύσκολο να εξασφαλισθεί. Όταν μια πυρκαγιά πάρει μεγάλες διαστάσεις, η χρήση της φωτιάς για να αντιμετωπισθεί η φωτιά (αντίπυρ), είναι συχνά ένα από τα τελευταία όπλα των δασοπυροσβεστικών δυνάμεων για τον έλεγχο του μετώπου. Στην περίπτωση, όμως,πυρκαγιών σε περιαστικά δάση, η χρήση αυτή είναι παρακινδυνευμένη (κίνδυνος εγκλωβισμού πολιτών, καταστροφής περιουσιακών στοιχείων κλπ.) και ουσιαστικά, αποκλείεται.

Ιδιαίτερες δυσκολίες στο συντονισμό πυρκαγιών σε περιαστικά δάση

Η διαφορετικότητα των πυρκαγιών σε περιαστικά δάση έχει σαν αποτέλεσμα την ύπαρξη ιδιαίτερων δυσκολιών στο συντονισμό της αντιμετώπισης τους. Τέτοιες δυσκολίες είναι:
• η εμπλοκή πολλών φορέων στις προσπάθειες αντιμετώπισης της πυρκαγιάς, με αποτέλεσμα τη γεωμετρική αύξηση της δυσκολίας σωστού συντονισμού του έργου τους,
• η μεγάλη σημασία που πρέπει να δοθεί σε κάθε. ενέργεια, με στόχο την αποφυγή απώλειας ζωής και τον περιορισμό της καταστροφής περιουσιακών στοιχείων, ενώ ο κίνδυνος είναι πολύ μεγάλος,
• η ύπαρξη στον τόπο της πυρκαγιάς πολλών άμεσα ενδιαφερόμενων (κατοίκων, εκπροσώπων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης κλπ.), που εκ των πραγμάτων εμπλέκονται και επηρεάζουν με αλληλοσυγκρουόμενες απαιτήσεις, εκκλήσεις και άλλη ψυχολογική πίεση τις επιλογές τόσο των συντονιστών, όσο και των δασοπυροσβεστών, καθώς επίσης
• η πιθανή εμφάνιση ερωτηματικών ως προς την ανάγκη εκκένωσης απειλούμενων περιοχών από τους κατοίκους. Οι σχετικές αποφάσεις έχουν βαρύνουσα σημασία, είναι χρονικά κρίσιμες και από αυτές επηρεάζεται άμεσα το όλο σχέδιο αντιμετώπισης. Οι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη, είναι πάρα πολλοί και απαιτείται καλή γνώση τόσο του μεγέθους του προβλήματος, των εναλλακτικών λύσεων, του απαιτουμένου χρόνου, αλλά και των δυνατοτήτων των δυνάμεων που θα αναλάβουν ένα τέτοιο έργο (Abernathy 1998).                                                                                     Από τα παραπάνω γίνεται εμφανές, ότι το έργο του συντονισμού είναι ιδιαίτερα δύσκολο. Η ανάγκη για έμπειρο και ιδιαίτερα ικανό συντονιστή είναι προφανής. Επιπλέον, όμως, ο συντονιστής πρέπει να έχει καλή γνώση της περιοχής και να μπορεί να συνεργάζεται καλά με τους εκπροσώπους των εμπλεκόμενων φορέων. Η εξασφάλιση καλής επικοινωνίας με τους διάφορους τομείς του μετώπου, η σωστή πρόβλεψη της εξέλιξης της κατάστασης και η κατάλληλη αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων μέσων και πόρων αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την επιτυχία της αποστολής του συντονιστή.

Αντιμετώπιση των πυρκαγιών σε περιαστικά δάση στην Ελλάδα με βάση την υπάρχουσα εμπειρία

Στη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα, κατά την τελευταία εικοσαετία, έχει καταγραφεί σημαντικός αριθμός πυρκαγιών σε περιαστικά δάση, πολλές από τις οποίες υπήρξαν ιδιαίτερα καταστροφικές. Αυτό ισχύει τόσο για την Αθήνα και τη θεσσαλονίκη, όσο και για πολλές άλλες επαρχιακές πόλεις και κωμοπόλεις (Καβάλα, Βόλος, Πάτρα, Λιβαδειά κλπ.).
Η ιδιαίτερη έμφαση και προσπάθεια που δίνεται στις πυρκαγιές αυτές, έχει σαν αποτέλεσμα η συντριπτική πλειοψηφία τους να ελέγχεται ταχύτατα. Σε αυτό συντελεί η άμεση αναγγελία της πυρκαγιάς από τους κατοίκους και ο ρόλος των θετικών χαρακτηριστικών που προαναφέρθηκαν. Έτσι, παραδείγματος χάρη, κατά την αρχή της αντιπυρικής περιόδου του 1996 (15 Ιουνίου-15 Ιουλίου), σημειώθηκαν 18 τουλάχιστον πυρκαγιές στα περιαστικά δάση της Αθήνας (Ν. Λιόσια,
Βύρωνας, Παπάγου, Κηφισιά, Πεντέλη κλπ.), κάτω από συνθήκες που μερικές φορές ήταν ιδιαίτερα αντίξοες. Όμως, η γρήγορη αναγγελία και η συντονισμένη κινητοποίηση της Δασικής Υπηρεσίας, του Πυροσβεστικού Σώματος και της Αεροπορίας, καθώς και η αρωγή των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) είχαν σαν αποτέλεσμα τον ταχύτατο έλεγχο όλων των πυρκαγιών και την αποφυγή καταστροφών.
Οι πυρκαγιές που ξεφεύγουν από την αρχική προσβολή και προξενούν μεγάλες καταστροφές, είναι σχετικά λίγες και συνήθως, συμβαίνουν κάτω από εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες. Βέβαια, είναι αυτές ακριβώς οι λίγες πυρκαγιές, που μένουν χαραγμένες στη μνήμη του πολίτη. Σε αυτές παρουσιάζονται τα ιδιαίτερα προβλήματα και οι αδυναμίες του δασοπυροσβεστικού μηχανισμού και σε αυτές πρέπει να αναζητηθούν εκείνα τα επί μέρους στοιχεία, που χρειάζονται βελτίωση. Προτεραιότητα, βέβαια, στην αναζήτηση αυτή έχουν οι επίγειες δυνάμεις, που αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο του δασοπυροσβεστικού μηχανισμού.

α. Επίγειες δυνάμεις
Ως προς τις επίγειες δυνάμεις, το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι αυτό του συντονισμού, εφόσον στις πυρκαγιές περιαστικών δασών εκτός από την Πυροσβεστική Υπηρεσία εμπλέκονται συχνά η Αστυνομία, οι Ένοπλες Δυνάμεις, η Δασική Υπηρεσία, στελέχη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, άλλες κρατικές υπηρεσίες, οργανωμένοι εθελοντές και απλοί πολίτες-εθελοντές. Τα παρατηρούμενα σοβαρά προβλήματα συντονισμού των εμπλεκόμενων φορέων οφείλονται κυρίως σε:
• διαφορετική φιλοσοφία έργου μεταξύ των εμπλεκομένων,
• λήψη οδηγιών από διαφορετικούς επικεφαλής, που έχουν διαφορετικές προτεραιότητες στο μυαλό τους,                        • αδυναμίες ως προς την επικοινωνία, με κυριότερο πρόβλημα την ασυμβατότητα ασυρμάτων μεταξύ των φορέων. Εξίσου σημαντικό, αν και όχι τόσο προφανές, είναι το πρόβλημα της έλλειψης κοινής τεχνικής ορολογίας μεταξύ των εμπλεκόμενων δυνάμεων. Το αποτέλεσμα των ανωτέρω είναι να υπάρχει σύγχυση προτεραιοτήτων, που οδηγεί σε αρνητικά αποτελέσματα. Πολλές φορές, παρατηρείται επικέντρωση δυνάμεων για τη σωτηρία μερικών περιουσιών, που συχνά συνεπάγεται την ανεξέλεγκτη παραπέρα εξάπλωση της πυρκαγιάς και κίνδυνο καταστροφής άλλων περιουσιών. Αυτό οφείλεται, συνήθως, σε αλληλοσυγκρουόμενα αιτήματα και πιέσεις από πολίτες, αλλά και πολιτικούς. Έτσι, δεν εκτελείται το έργο που επιβάλλει ο γενικός σχεδιασμός, με αποτέλεσμα την αχρήστευση του τελευταίου ή την ανάγκη τροποποίησης.
Ένα άλλο μειονέκτημα, που παρατηρείται κατά την αντιμετώπιση μεγάλων πυρκαγιών στη χώρα και που είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την καταπολέμηση πυρκαγιών στα περιαστικά δάση, είναι η έλλειψη στήριξης του σχεδιασμού από επιστημονική πρόβλεψη της συμπεριφοράς και της εξέλιξης της πυρκαγιάς. Έτσι, σημαντικές αποφάσεις, όπως αυτές που αφορούν τις προτεραιότητες σε διάφορα μέτωπα, τη διοχέτευση της κυκλοφορίας των σχημάτων από εναλλακτικές οδούς και την ανάγκη για έγκαιρη απομάκρυνση του πληθυσμού, λαμβάνονται εμπειρικά, βασιζόμενες στην κρίση των συντονιστών και μόνο.

β. Εναέρια μέσα
Το έργο των πιλότων των αεροσκαφών και των ελικοπτέρων που εμπλέκονται στη δασοπυρόσβεση, είναι γενικά πολύ δύσκολο, όταν όμως η αποστολή αφορά περιοχές στη ζώνη μίξης δασών και κατοικιών, τότε γίνεται ιδιαίτερα απαιτητικό και επικίνδυνο. Αυτό οφείλεται τόσο στις δύσκολες αντικειμενικά συνθήκες, όσο και στη μεγάλη ψυχολογική πίεση που αντιμετωπίζουν οι πιλότοι, λόγω:
• των συγκρουόμενων απαιτήσεων και αιτημάτων από το έδαφος,
• της ύπαρξης ιδιαίτερων κινδύνων, όπως καλώδια μεταφοράς ηλεκτρισμού, κεραίες, πτήση πολλαπλών εναέριων μέσων κλπ.,
• της ύπαρξης στο έδαφος πολιτών που δεν έχουν επικοινωνία με τους δασοπυροσβέστες ή δεν έχουν την απαραίτητη πειθαρχία και κατανόηση του κινδύνου, ώστε να εκκενώσουν εγκαίρως την περιοχή ρίψεων,
• της ανάγκης εξαιρετικής ακρίβειας των ρίψεων, ώστε να επιτευχθούν τα επιθυμητά αποτελέσματα, αποφεύγοντας παράλληλα καταστροφές περιουσιακών στοιχείων. Η ύπαρξη μεγάλης εμπειρίας από την πλευρά των πιλότων είναι ο σημαντικότερος παράγοντας για την αποτελεσματική δράση των εναέριων μέσων στις απαιτητικές αυτές συνθήκες. Εξίσου απαραίτητη, όμως, είναι η ύπαρξη έμπειρου συντονιστή στο έδαφος, που να δίνει σαφείς οδηγίες στους πιλότους, ενημερώνοντας τους παράλληλα και για την κατάσταση από πλευράς ύπαρξης ή μη πολιτών και δασοπυροσβεστικών δυνάμεων στο έδαφος.
Τα ελικόπτερα, συχνά, αποδεικνύονται πιο κατάλληλα για το έργο της αντιμετώπισης των πυρκαγιών στα περιαστικά δάση, γιατί έχουν γενικά μεγαλύτερη ακρίβεια ρίψεων, μεταφέρουν κατά κανόνα μικρότερη ποσότητα νερού από τα αεροσκάφη και αφήνουν το φορτίο τους με μικρότερη ταχύτητα. Έτσι, μειώνεται ο κίνδυνος σοβαρών τραυματισμών ανθρώπων στο έδαφος. Ακόμη, έχουν τη δυνατότητα να παραλάβουν το συντονιστή από κάποιο ασφαλές σημείο προσγείωσης, δίνοντας του την πολύτιμη ευκαιρία να εκτιμήσει την κατάσταση από ψηλά.

γ. Τοπική Αυτοδιοίκηση
Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στην εμπλοκή της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην αντιμετώπιση πυρκαγιών, που εκδηλώνονται στα περιαστικά δάση της περιοχής της. Η εκπροσώπηση, ο βαθμός οργάνωσης και η διάθεση συμμετοχής της Τοπικής Αυτοδιοίκησης ποικίλουν. Αυτό εξαρτάται τόσο από την προσωπικότητα των εκπροσώπων, όσο και από την προηγούμενη συνεργασία στην αντιμετώπιση πυρκαγιών. Συχνά, παρουσιάζονται φαινόμενα, όπου το κύριο ζητούμενο είναι η προσωπική προβολή δημάρχων και κοινοταρχών στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ). Αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις, οι εκπρόσωποι των ΟΤΑ έχουν κρίσιμη συμβολή με διάφορους τρόπους, όπως:
• συνεργασία στο κέντρο συντονισμού, με παροχή πληθώρας χρήσιμων πληροφοριών, τηλεφώνων κλπ.,
• διάθεση υδροφόρων οχημάτων για την τροφοδοσία των Π/Ο με νερό, καθώς και άλλων οχημάτων και εργαλείων,
• εξασφάλιση τροφοδοσίας και πόσιμου νερού για τις δασοπυρόσβεση κές δυνάμεις,
• ενημέρωση των ανησυχούντων κατοίκων από ανθρώπους τους οποίους γνωρίζουν και εμπιστεύονται και
• παροχή βοήθειας και υποστήριξης, σε περιπτώσεις που εξετάζεται η ανάγκη εκκένωσης μιας περιοχής.
Κλειδί για την καλή αξιοποίηση των δυνατοτήτων προσφοράς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης είναι η ύπαρξη εκ των προτέρων σχεδιασμού του τρόπου εμπλοκής (περιλαμβανομένης και της τακτικής ενημέρωσης για τις εξελίξεις και τον σχεδιασμό), η γνώση των διατιθεμένων μέσων και προσωπικού, καθώς και η δυνατότητα άμεσης κινητοποίησης τους.

δ. Εθελοντικοί σύλλογοι
Ιδιαίτερα κατά τα τελευταία χρόνια, η ευαισθητοποίηση μέρους των πολιτών σε οικολογικά θέματα και ιδιαίτερα η καλλιέργεια αγάπης για το δάσος έχει οδηγήσει στη δημιουργία εθελοντικών συλλόγων προστασίας του δάσους, σε διάφορες περιοχές. Ιδιαίτερα στην περιοχή της Αττικής, ορισμένοι από αυτούς τους συλλόγους έχουν σημαντικό αριθμό μελών και συνεργάζονται ικανοποιητικά με τις αρχές. Γενικά:
• Η δυναμικότητα, τα κίνητρα και η αποτελεσματικότητα της εμπλοκής τους ποικίλουν αρκετά.
• Πολλοί σύλλογοι προσφέρουν σημαντικό έργο τόσο στην πρόληψη (κυρίως πυροφύλαξη), όσο και κατά την καταστολή. Η άμεση συμβολή στην ίδια τη δασοπυρόσβεση είναι μικρή, καθώς δε διαθέτουν σημαντικά πυροσβεστικά μέσα, εκπαίδευση και καθοδήγηση για συντονισμό με τις άλλες δασοπυροσβεστικές δυνάμεις.                                             • Καθοδηγούν, με ιδιαίτερη επιτυχία, τα νέο-αφικνούμενα Π/Ο προς την πυρκαγιά, λόγω γνώσης του οδικού δικτύου. Επίσης, σε πολλές περιπτώσεις, βοηθούν σε θέματα επικοινωνιών (πολλοί διαθέτουν CΒ), διευκόλυνσης της κυκλοφορίας κλπ.
Και για τους συλλόγους, ισχύει η ανάγκη για την εκ των προτέρων ένταξη τους στο σχεδιασμό κινητοποίησης, όπως και για την Τοπική Αυτοδιοίκηση. Επιπλέον, όμως, είναι σημαντικό να αναγνωρισθεί η προσφορά τους από την πολιτεία, ώστε να ενθαρρυνθούν τα μέλη τους, για να συνεχίσουν την προσπάθεια.

ε. Οι πολίτες
Στις μεγάλες πόλεις, οι πολίτες έχουν συνήθως λίγες και συχνά εσφαλμένες γνώσεις σχετικά με τις δασικές πυρκαγιές, την αντιμετώπιση τους και τους κινδύνους τους. Γενικά, η διάθεση προσφοράς από την πλευρά τους στην αντιμετώπιση των πυρκαγιών είναι μικρή, αλλά και όσοι προσπαθούν να βοηθήσουν, προσέρχονται κατά κανόνα χωρίς κανένα εργαλείο και είναι, συνήθως, ακατάλληλα ενδεδυμένοι.
Ιδιαίτερα μεγάλο πρόβλημα αποτελεί η άγνοια των πολιτών για τον κίνδυνο εγκλωβισμού από την πυρκαγιά. Συχνά, προσεγγίζουν την περιοχή της πυρκαγιάς από περιέργεια, δυσχεραίνοντας την κυκλοφορία στους δρόμους και εκθέτοντας σε κίνδυνο τόσο τον εαυτό τους, όσο και άλλους πολίτες, που προσπαθούν να απομακρυνθούν. Ακόμη, αυτή η συμπεριφορά δημιουργεί σημαντικά κωλύματα στην προσέγγιση και τους ελιγμούς των πυροσβεστικών οχημάτων, αλλά και στις ρίψεις των εναέριων μέσων, όπως προαναφέρθηκε.
Αγνοια υπάρχει, επίσης και σε σημαντικό ποσοστό των ιδιοκτητών κατοικιών που βρίσκονται σε επαφή με το δάσος, σχετικά με τον τρόπο προστασίας τους από δασικές πυρκαγιές. Ελάχιστα ή και καθόλου μέτρα λαμβάνονται πριν από την πυρκαγιά και, όταν αυτή συμβεί, κατά κανόνα δε γνωρίζουν τις βασικές αρχές προετοιμασίας και τις ενέργειες που πρέπει να κάνουν, ώστε να προστατεύσουν τους εαυτούς τους και την περιουσία τους από τον επερχόμενο κίνδυνο.

Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης (ΜΜΕ)
Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει για το ρόλο των ΜΜΕ στην περίπτωση των πυρκαγιών σε περιαστικά δάση. Για τα ΜΜΕ, οι πυρκαγιές αυτές, περισσότερο από ό,τι οι λοιπές δασικές πυρκαγιές, προσφέρουν μια άριστη ευκαιρία για παρουσίαση ενός…. φλέγοντος θέματος υψηλής ακροαματικότητας ή αναγνωσιμότητας με εντυπωσιακές φωτογραφίες, βίντεο και συνεντεύξεις. Κατά κανόνα, μάλιστα, η μικρή απόσταση από τα αστικά κέντρα διευκολύνει τη μετάβαση των δημοσιογράφων στην περιοχή, τη σύνδεση και συχνά την απ’ ευθείας μετάδοση. Έτσι, οι πυρκαγιές αυτές εμφανίζονται στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων και στις πρώτες ειδήσεις της τηλεόρασης και του ραδιοφώνου, κατά κανόνα, μάλιστα, με ιδιαίτερα τυποποιημένους τίτλους («Εμπρηστές ξαναχτύπησαν», «Κράτος Νέρων», «Καμένη γη» κλπ.).
Η παρουσία των ΜΜΕ και η εκτενής παρουσίαση των πυρκαγιών αποτελεί σημαντική πίεση για τους εμπλεκόμενους φορείς, τους συντονιστές, αλλά και τους δασοπυροσβέστες. Συχνά, αποτελεί κίνητρο για την παρουσία πολιτικών, που εμφανίζονται ως συμμετέχοντες, χωρίς όμως ουσιαστική προσφορά. Το αποτέλεσμα της
πίεσης μπορεί να είναι γενικά θετικό (αποφυγή ολιγωρίας, προσπάθεια για καλό συντονισμό κλπ.), αλλά μπορεί να έχει κατά περίπτωση και αντίθετα αποτελέσματα (βιαστικές αποφάσεις, κινήσεις εντυπωσιασμού, υπερβολικός ζήλος κλπ.).
Τα περισσότερα ΜΜΕ, κατά κανόνα, ξεχνούν τις πυρκαγιές και το δάσος μετά το τέλος της αντιπυρικής περιόδου, κάτι για το οποίο, όμως, αφειδώς μέμφονται τους πολιτικούς κατά την ώρα της καταστροφής. Σπάνια ενημερώνουν τον αναγνώστη/θεατή σε βάθος με πρακτικές γνώσεις του τι πρέπει να κάνει πριν από την αντιπυρική περίοδο, έχοντας, έτσι, μερίδιο ευθύνης για την άγνοια των πολιτών. Όμως, κατά τα τελευταία χρόνια, υπάρχουν παραδείγματα τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών σταθμών (πυρκαγιές Πεντέλης 1995, Δάσους-Πάρκου Θεσσαλονίκης 1997) που διέθεσαν πολύ χρόνο και απευθείας συνδέσεις, για να ενημερώσουν ουσιαστικά τους πολίτες, δίνοντας την ευκαιρία και σε υπεύθυνα πρόσωπα να δώσουν κρίσιμες οδηγίες. Η συνεισφορά αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ακόμη, οι πληροφορίες από τον τόπο της πυρκαγιάς μπορούν σε ορισμένες περιπτώσεις (π.χ. απευθείας σύνδεσης με ελικόπτερο), να αποτελέσουν σημαντικό βοήθημα για τους συντονιστές.

Συμπεράσματα – Προτάσεις
Από όσα παρατέθηκαν παραπάνω, γίνεται εμφανές ότι τα προβλήματα που παρουσιάζονται στον ελληνικό χώρο είναι παρόμοια με αυτά που υπάρχουν σε αντίστοιχες περιπτώσεις στον υπόλοιπο κόσμο. Γενικά, ο έλεγχος πυρκαγιών στα περιαστικά δάση είναι εξαιρετικά δύσκολος, όταν οι συνθήκες είναι αντίξοες. Τη μεγαλύτερη σημασία ως προς τη δυσκολία της αντιμετώπισης και τη δυνατότητα μείωσης των καταστροφών έχουν τα γενικά χαρακτηριστικά
της περιοχής: βλάστηση, τοπογραφία, χαρακτηριστικά δόμησης (χωροταξία, πυκνότητα οικιών, χρησιμοποιούμενα δομικά υλικά κλπ.), υποδομή αντιμετώπισης πυρκαγιών (προδιαγραφές δικτύου δρόμων, δεξαμενές, δίκτυο μεταφοράς νερού, κρουνοί πλήρωσης των πυροσβεστικών οχημάτων κλπ.). Επιπλέον, όμως, των χαρακτηριστικών αυτών και με δεδομένο ότι τέτοιες πυρκαγιές είναι ουσιαστικά αναπόφευκτες, έχει μεγάλη σημασία να ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα για τη βελτίωση της προετοιμασίας των πολιτών και των δασοπυροσβεστικών δυνάμεων για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, που επισημάνθηκαν. Ειδικότερα, τονίζεται:
• η σημασία της ενημέρωσης του πληθυσμού, τόσο για τα κριτήρια που πρέπει να ακολουθούνται για τη δόμηση και διαμόρφωση των κατοικιών και του περιβάλλοντος χώρου στη ζώνη μίξης δασών και πόλεων, όσο και για τις επιλογές και τη συμπεριφορά του κάθε πολίτη κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς,
• η ανάγκη λήψης μέτρων μείωσης του κινδύνου στις κατοικίες που βρίσκονται μέσα ή κοντά σε δασικές εκτάσεις, αλλά και στις ίδιες τις εκτάσεις αυτές,
• η ανάγκη δημιουργίας και ελέγχου σημαντικών υποδομών, που διευκολύνουν την αντιμετώπιση των πυρκαγιών,
• η σημασία οργανωμένων και ουσιαστικών προσπαθειών για την αντιμετώπιση των αιτιών των πυρκαγιών. Στην κατεύθυνση αυτή, πέρα από την ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των πολιτών, είναι ιδιαίτερη η σημασία της μεθοδικής διερεύνησης των αιτίων των πυρκαγιών στα περιαστικά δάση, ώστε να υπάρχει για τους κακόβουλους, αλλά και τους εξ’ αμελείας εμπρηστές ο φόβος του εντοπισμού και της καταδίκης,
η ανάγκη στενής συνεργασίας των εμπλεκόμενων φορέων για την επισήμανση και επίλυση προβλημάτων, την εξασφάλιση καλού συντονισμού και την προετοιμασία και μελέτη σεναρίων σε περίπτωση μεγάλου επεισοδίου, καθώς και ότι κατά τη διάρκεια της πυρκαγιάς, είναι απόλυτα απαραίτητη η σύγκλιση του Συντονιστικού Τοπικού Οργάνου, όπως προβλέπεται από τους κανονισμούς, ώστε να γίνει δυνατή η κατάστρωση λεπτομερών σχεδίων, που να αξιοποιούν κατά τον καλύτερο τρόπο όλες τις δυνάμεις, αλλά και η ομαλή συνεργασία όλων για την εφαρμογή τους.

Βιβλιογραφία

- Abernalhy, D. 1998. Wildfire evacuations … Whal you need to know. Wildfire 7(5): 12-14.
-Ανώνυμος. 1993. Another «average worst» fire season – Southern California style. Wildfire News and Notes.  7(3):1, 4-6.
- Fischer, W. C, and S. F. Arno, compilers. 1988. Protecting people and homes from wildfire in the Interior West: proceedings of the symposium and workshop. October b-8, 1987, Missoula, MT, USA. USDA For. Serv. Gen. Tech. Rep. INT-251. 213 P-
- National Wildfire Foundation. 1992. The power of politics, the Media and the Public to affect Wildland/Urban fire protection programs in the 1990′s. Proceedings of a conference held
on April 21-25, 1992,. Missoula, Montana, USA. 109 p.                                                                                                 – - – -Pidello, . 1997. Water bombers overpower wildfires in Marseille, France. Initial Attack. Fall 1997: 2-5.
-Queen, P. L. 1993. Fighting fire in the Wildland/Urban Interface. Fire Publications, Inc. Bellflower, CA. USA. 115 p. -Tymstra, C, editor. 1994. Fire Management in the Wildland/Urban Interface: Sharing solutions. Proceedings of the symposium held on October 2-5, 1994, Kananaskis Village, Alberta, Canada. 151 p.
-Slaughter R. editor. 1996. California’s l-Zone: Urban/Wildland fire prevention and mitigation. 301 p.

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Μάρτιος- Απρίλιος 2000

]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/11/idieteres-diskolies-stin-antimetopisi-pirkagion-sta-periastika-dasi-2/feed/ 0
Αιτίες θανάτου και τραυματισμού των πυροσβεστών https://www.firefighters.gr/2011/07/11/eties-thanatou-ke-travmatismou-ton-pirosveston/ https://www.firefighters.gr/2011/07/11/eties-thanatou-ke-travmatismou-ton-pirosveston/#comments Mon, 11 Jul 2011 16:36:27 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=362 ]]> Αιτίες θανάτου και τραυματισμού των πυροσβεστών

 

Αφιερωμένο σε όλους αυτούς που έπεσαν στο βωμό του καθήκοντος
Τι    μπορεί να σημαίνει η φράση «πυροσβέστης παγιδεύτηκε»; Τι σημασία μπορεί να έχουν τα όποια στατιστικά στοιχεία  δημοσιεύονται κατά καιρούς και αφορούν τους πυροσβέστες; Στην πραγματικότητα, είναι όροι που χρησιμοποιούνται μόνο από αυτούς που ερευνούν και συλλέγουν στοιχεία, σχετικά με τους τραυματισμούς των πυροσβεστών. Με άλλα λόγια, θα λέγαμε ότι χρησιμεύουν μόνο για στατιστικούς σκοπούς, προκειμένου να καταγραφούν στον κατάλογο τα θύματα των πυροσβεστικών τραγωδιών.
Ας δούμε, όμως, ορισμένες από τις κυριότερες αιτίες που συνάδελφοι,
κατά καιρούς, έχουν τραυματιστεί ή χάσει την ζωή τους:
Αυτόματη επέκταση είναι η εξάπλωση της πυρκαγιάς από όροφο σε όροφο, από το εξωτερικό μέρος του κτιρίου. Οι φλόγες μεταδίδονται, συνήθως από τα ανοίγματα των διαμερισμάτων δηλαδή τα παράθυρα, τις πόρτες κ.λπ. Έτσι, σε περίπτωση που οι πυροσβέστες χρησιμοποιήσουν κάποιο από τα ανοίγματα αυτά, για να εισέλθουν σε όροφο που βρίσκεται πάνω από την εστία της πυρκαγιάς, κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς έξοδο διαφυγής και να εγκλωβιστούν από την αυτόματη επέκταση των φλογών.
Έκρηξη λόγω αυτόματης ανάφλεξης των προϊόντων καύσης και συγκεκριμένα, του καπνού και των αερίων που παράγονται από μια πυρκαγιά, σε ένα κλειστό χώρο. Η έκρηξη αυτή προκαλείται, όταν εμπλουτίζεται απότομα ο χώρος με οξυγόνο, εξαιτίας της εισόδου των πυροσβεστών σε αυτόν, κατά τη διάρκεια της αναγνώρισης. Αυτό συμβαίνει, επειδή από την καύση παράγονται εύφλεκτα αέρια και υψηλές θερμοκρασίες που, σε συνδυασμό με την αδυναμία εισόδου φρέσκου αέρα, έχει ως αποτέλεσμα την κατανάλωση όλου του υπάρχοντος οξυγόνου στο χώρο. Έτσι, κάτω από αυτές τις συνθήκες, εάν μία πόρτα ανοίξει ξαφνικά και εισρεύσει αέρας, αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα να συνυπάρξουν οι τρεις παράγοντες που συνθέτουν το τρίγωνο της πυρκαγιάς.
Το BLEVE εμφανίζεται όταν δεξαμενές που περιέχουν υγροποιημένα αέρια, διαρρηγνύονται. Το φαινόμενο αυτό είναι, σε πολλές περιπτώσεις, ανάλογο της συμπεριφοράς των πυραύλων, όσον αφορά την ταχύτητα εκτόξευσης των κομματιών της δεξαμενής. Το BLEVE εκδηλώνεται, κυρίως, όταν τα δοχεία που περιέχουν τα υγροποιημένα αέρια, είναι γεμάτα με υγρό στο μισό και μέχρι περίπου τα 2/3 της χωρητικότητας τους. Η αναλογία ατμοποίησης – εξάπλωσης – ενέργειας του υγρού προς το βάρος των κομματιών του δοχείου είναι τόσο μεγάλη, ώστε τα κομμάτια να εκτοξεύονται σε αποστάσεις μέχρι περίπου 0.8 χλμ. Ωστόσο, θάνατοι από τέτοια θραύσματα έχουν σημειωθεί μέχρι και σε αποστάσεις 245 μέτρων. Πύρινες μπάλες, με διάμετρο που υπερβαίνει τα 100 μέτρα, δεν είναι σπάνιες, ενώ θάνατοι από εγκαύματα έχουν προκληθεί σε άτομα, ακόμη και σε απόσταση 76 μέτρων από το σημείο, όταν τα δοχεία είναι κάπως μεγάλα.
BOIL-OVER είναι η υπερχείλιση του καυσίμου έξω από μια μεγάλη, φλεγόμενη, πλωτή δεξαμενή, που περιέχει ακατέργαστο πετρέλαιο. Η υπερχείλιση μπορεί να συμβεί, όταν το νερό που πέφτει στην επιφάνεια της δεξαμενής μέσω των αυλών, βυθίζεται προς τον πυθμένα, ως βαρύτερο του καυσίμου, ενώ παράλληλα, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών, θερμαίνεται μέχρι το σημείο βρασμού του. Όμως, όπως όλοι γνωρίζουμε, όταν το νερό ατμοποιηθεί, ο όγκος του αυξάνεται κατά 1700 φορές, με αποτέλεσμα να συμπαρασύρει και το καύσιμο έξω από τη δεξαμενή, εξαπλώνοντας την πυρκαγιά σε πολύ μεγάλη έκταση. Από το φαινόμενο αυτό, οι πυροσβέστες που λαμβάνουν μέρος σε τέτοιου είδους συμβάντα, αντιμετωπίζουν σοβαρότατο κίνδυνο.
Το μονοξείδιο του άνθρακα είναι ένα άχρωμο, άοσμο και εκρηκτικό αέριο, τοξικό προϊόν της ατελούς καύσης. Παράγεται σε μεγάλες ποσότητες όταν, στο χώρο όπου έχει εκδηλωθεί η πυρκαγιά, το οξυγόνο δεν επαρκεί για την πραγματοποίηση τέλειας καύσης. Έτσι, από την ατελή καύση που συντελείται, παράγεται μονοξείδιο του άνθρακα, χωρίς να αποκλείεται να εκλύονται, παράλληλα, και άλλα αέρια περισσότερο επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία. Το μονοξείδιο του άνθρακα, όταν υπάρχει σε πολύ μεγάλες ποσότητες μέσα σε ένα χώρο και το αναπνεύσουν οι πυροσβέστες, μπορεί να προκαλέσει το θάνατο μέσα σε λίγα μόλις λεπτά.
Υπόγειοι χώροι. Οι πυροσβέστες, πολύ συχνά, χάνουν τη ζωή τους σε τέτοιους χώρους, εξαιτίας της αύξησης του μονοξειδίου του άνθρακα και της παράλληλης μείωσης του οξυγόνου. Μερικοί, μάλιστα, υπόγειοι χώροι είναι πιο επικίνδυνοι από άλλους και αυτό εξαρτάται από τα ανοίγματα που διαθέτουν. Εκτός αυτού, η κατάσταση επιδεινώνεται αφού σβήσει η φωτιά, δεδομένου ότι τα υπολείμματα της καύσης εκλύουν μονοξείδιο του άνθρακα. Οφείλουμε, λοιπόν, σε τέτοιες περιπτώσεις, να εξαερίζουμε το χώρο και να φέρουμε πάντα αναπνευστικές συσκευές, ώστε να εκμηδενίζεται το ενδεχόμενο εισπνοής μονοξειδίου του άνθρακα.
Οι πυρκαγιές σε εμπορικά κτίρια (καταστήματα, γραφεία ή αποθήκες) είναι πιο επικίνδυνες από τις πυρκαγιές σε κτίρια κατοικιών. Ο αριθμός θανάτων ή τραυματισμών πυροσβεστών σε φωτιές κατοικιών είναι βέβαια μεγαλύτερος από τον αντίστοιχο σε φωτιές εμπορικών κτιρίων, αλλά αυτό συμβαίνει, επειδή οι πυρκαγιές σε σπίτια υπερτερούν αριθμητικά. Στην πραγματικότητα, το ποσοστό θανάτων ανά συμβάν είναι μεγαλύτερο στις πυρκαγιές εμπορικών κτιρίων. Οι πυροσβέστες όταν επεμβαίνουν σε εμπορικά κτίρια, πρέπει να λαμβάνουν πρόσθετα μέτρα ασφαλείας, καθώς ελλοχεύουν επιπλέον κίνδυνοι, όπως: επικίνδυνα χημικά υλικά, εύφλεκτα υγρά, βαριά φορτία, μεγάλες επιφάνειες, ψηλές οροφές, μεγαλύτερα αποθέματα καυσίμων κ.λπ.
Αποπροσανατολισμός είναι η απώλεια της κατεύθυνσης, κάτι που παθαίνουν συχνά οι πυροσβέστες, όταν εργάζονται σε ένα χώρο γεμάτο καπνό. Συμβαίνει, κυρίως, όταν δεν εφαρμόζουμε ένα οργανωμένο σχέδιο δράσης κατά την έρευνα, με αποτέλεσμα να χάνουμε τον προσανατολισμό μας και να μην μπορούμε να βρούμε την πόρτα ή το παράθυρο από το οποίο αρχικά εισήλθαμε. Οι πυροσβέστες που έχουν χάσει τον προσανατολισμό τους συχνά βρίσκουν το θάνατο είτε λόγω της ταχύτατης εξάπλωσης της πυρκαγιάς, είτε λόγω ασφυξίας. Το πόσο μεγάλος ή μικρός είναι ένας χώρος δεν έχει καμιά σημασία, αφού πυροσβέστες έχουν βρεθεί νεκροί σε πολύ μικρή απόσταση από πόρτες ή παράθυρα και μάλιστα, σε δωμάτια μικρών διαστάσεων.
Η ηλεκτροπληξία μπορεί να αποβεί μοιραία. Το ρεύμα, όταν διαπεράσει το ανθρώπινο σώμα, μπορεί να προκαλέσει βίαιες συσπάσεις στους μυς της καρδιάς, να διακόψει την αναπνευστική λειτουργία ή να προκαλέσει εγκαύματα σε ζωτικής σημασίας εσωτερικά όργανα. Οι περισσότεροι από τους πυροσβέστες που χάνουν τη ζωή τους ή τραυματίζονται λόγω ηλεκτροπληξίας, έρχονται, συνήθως, σε επαφή με υπερκείμενα ηλεκτρικά καλώδια, κατά την ανύψωση τους με κλίμακες ή βραχιονοφόρα οχήματα.
Οι ανελκυστήρες πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εν δυνάμει παγίδες θανάτου κατά τη διάρκεια πυρκαγιών σε ψηλά κτίρια. Η φωτιά, το νερό και η θερμότητα μπορούν να επηρεάσουν την ομαλή λειτουργία του ανελκυστήρα, συχνά με τραγικές συνέπειες. Υπάρχει ενδεχόμενο, ο ανελκυστήρας να σταματήσει στον όροφο που έχει εκδηλωθεί η πυρκαγιά και να εγκλωβίσει τους πυροσβέστες στο θάλαμο. Αλλά και αυτό να μη συμβεί, υπάρχει πιθανότητα ο θάλαμος να σταματήσει ανάμεσα σε δύο ορόφους, παγιδεύοντας τους πυροσβέστες. Τραγικό θάνατο μπορεί, επίσης, να βρουν οι πυροσβέστες ενώ διεξάγουν έρευνα σε διαδρόμους γεμάτους καπνό. Λόγω της έλλειψης ορατότητας, έχουν σημειωθεί πτώσεις σε φρεάτια ανελκυστήρων, οι πόρτες των οποίων είχαν μείνει ανοιχτές.
Η έκρηξη είναι μια βίαιη αντίδραση μεταξύ καύσιμης ύλης, οξυγόνου και θερμότητας. Από την απότομη εκτόνωση των αερίων μπορεί να προκληθεί κατάρρευση ενός κτιρίου ή να δημιουργηθεί ωστικό κύμα, ικανό να σπάσει τζάμια και παράθυρα και να προκαλέσει την πτώση των πυροσβεστών που εργάζονται σε κοντινή απόσταση.
Τα εκρηκτικά είναι υλικά, στην πλειοψηφία τους στερεά, που υφίστανται ταχεία αποσύνθεση όταν υποβάλλονται σε κρούση, θερμότητα ή πίεση. Αυτή η βίαιη αποσύνθεση συμβαίνει, συνήθως, όταν τα εκρηκτικά εκτίθενται σε φωτιά. Η κατάσβεση δεν πρέπει ποτέ να επιχειρείται, όταν οι φλόγες έχουν πλησιάσει σε εκρηκτικά. Αντίθετα, πρέπει να σταματά κάθε εργασία και οι πυροσβέστες να αποσύρονται αμέσως σε απόσταση τουλάχιστον 700 μέτρων από το κτίριο με τα εκρηκτικά.
Οι πτώσεις είναι, επίσης, μία συχνή αιτία θανάτου ή τραυματισμού των πυροσβεστών. Ιδιαίτερα επικίνδυνες είναι οι πτώσεις από οροφές φλεγόμενων κτιρίων και από κλίμακες. Οι περισσότεροι, όμως, τραυματισμοί συμβαίνουν στο έδαφος. Και αυτό συμβαίνει, επειδή οι πυροσβέστες που δουλεύουν με άγχος και συχνά χωρίς ορατότητα, είτε σκοντάφτουν σε αντικείμενα είτε γλιστρούν, ιδιαίτερα όταν μεταφέρουν εργαλεία.
Η φλόγα είναι το φωτεινό μέρος της καύσης, όταν ένα αέριο καίγεται παρουσία κάποιου άλλου αερίου. Η θερμοκρασία της φλόγας κυμαίνεται μεταξύ 1371 και 1926 βαθμών Κελσίου. Εκτός από τα αέρια, τη θερμότητα και τον καπνό, τα εγκαύματα είναι η βασικότερη αιτία θανάτου των πυροσβεστών. Η αποτελεσματικότερη προστασία που μπορεί να έχουν οι πυροσβέστες από τη φλόγα, είναι το νερό των σωλήνων εκροής. Σημαντικό ρόλο παίζουν, επίσης, ο ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός και η προσωπίδα, που μπορούν να προστατεύσουν τους πυροσβέστες ως ένα βαθμό. Ωστόσο, οι φλόγες είναι ό,τι πιο επικίνδυνο και δυστυχώς, κανένας πυροσβέστης δεν έχει επιβιώσει έπειτα από παρατεταμένη έκθεση σε αυτές.
Το FLAMEOVER είναι η ταχύτατη εξάπλωση της φλόγας πάνω από την επιφάνεια ενός τοίχου, οροφής ή δαπέδου και προέρχεται από την απότομη ανάφλεξη των εύφλεκτων ατμών που εκλύονται από την υπερθέρμανση της καιόμενης επιφάνειας. Εύφλεκτες επικαλύψεις επιφανειών,όπως πολυουρεθάνη και άλλα εύφλεκτα υλικά, προκαλούν συχνά αυτό το φαινόμενο, το οποίο μπορεί να παγιδεύσει τους πυροσβέστες που προσπαθούν να εντοπίσουν την εστία της φωτιάς ή αναπτύσσουν εγκαταστάσεις στους διαδρόμους. Τοίχοι με ξύλινη επένδυση, θρανία, θεατρικές σκηνές και ταπετσαρίες αποτελούν πιθανές αιτίες πρόκλησης του φαινομένου.
Η έξαρση της πυρκαγιάς (FLASHOVER)είναι η αστραπιαία ανάφλεξη θερμών αερίων και καπνού, που έχουν παραχθεί σε ένα φλεγόμενο χώρο. Προκαλείται από εκπομπή θερμικής ακτινοβολίας από την οροφή και τα ανώτερα τμήματα των τοίχων, τα οποία έχουν υπερθερμανθεί από τη φωτιά που αναπτύσσεται στο χώρο. Όταν όλα τα καύσιμα φτάσουν στο σημείο ανάφλεξης τους, εκδηλώνεται ταυτόχρονη ανάφλεξη σε όλο το χώρο. Το φαινόμενο αυτό συμβαίνει κατά τη διάρκεια εξάπλωσης της φωτιάς. Πολίτες ή πυροσβέστες που βρίσκονται στο χώρο, δε θα επιζήσουν. Μόλις εκδηλωθεί το περιγραφόμενο φαινόμενο, όλες οι έρευνες πρέπει να διακόπτονται, γιατί η κατάσταση κρίνεται εξαιρετικά σοβαρή. Στην περίπτωση αυτή, απαιτείται άμεση προσβολή της φωτιάς με πυροσβεστική εγκατάσταση, χωρίς, όμως, να αποκλείεται και η πιθανότητα κατάρρευσης του κτιρίου.
Στην κατηγορία των επικίνδυνων υλικών συγκαταλέγονται όλες οι χημικές, βιολογικές ή πυρηνικές ουσίες που μπορούν να προκαλέσουν θάνατο ή σοβαρούς τραυματισμούς κατά την έκθεση του πυροσβεστικού προσωπικού σε αυτές ή και μετά. Παρόλα αυτά, τα πιο κοινά επικίνδυνα υλικά που ένας πυροσβέστης μπορεί να αντιμετωπίσει, είναι τα παραπροϊόντα μιας κοινής πυρκαγιάς σε κτίριο. Τα παραπροϊόντα της καύσης, σκοτώνουν περισσότερους πυροσβέστες από οποιοδήποτε άλλο γνωστό επικίνδυνο υλικό.
Το μέτωπο μιας δασικής πυρκαγιάς είναι η κεφαλή της φωτιάς, όταν καίγεται θαμνώδης ή δασική έκταση. Αποτελεί την πλέον επικίνδυνη περιοχή κατά τη διάρκεια των πυροσβεστικών επιχειρήσεων. Πολλές φορές πυροσβέστες έχουν παγιδευτεί ή χάσει τη ζωή τους από την ταχύτατη εξάπλωση των δασικών πυρκαγιών.
Η θερμότητα είναι ένα από τα προϊόντα της καύσης και έχει άμεση σχέση με τη φυσική κίνηση των μορίων. Όσο γρηγορότερα κινούνται τα μόρια μέσα σε ένα υλικό, τόσο περισσότερο αυτό θερμαίνεται. Ο ατομικός προστατευτικός εξοπλισμός και οι αναπνευστικές συσκευές δεν μπορούν να προστατεύσουν πλήρως τους πυροσβέστες από τη θερμότητα. Θερμοκρασίες πάνω από 138 ή 160 βαθμούς Κελσίου μπορούν να προκαλέσουν σοβαρά εγκαύματα στην απροστάτευτη επιδερμίδα.
Μεγάλοι χώροι θεωρούνται αυτοί που έχουν εμβαδό μεγαλύτερο από 10 με 15 τετραγωνικά μέτρα, χωρίς εσωτερικά χωρίσματα. Η έρευνα και διάσωση σε τέτοιους χώρους, όπως αποθήκες, θέατρα, εκκλησίες ή καταστήματα, είναι πολύ επικίνδυνη.
Και αυτό γιατί, αν ο χώρος γεμίσει με πυκνό καπνό, υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο οι πυροσβέστες να αποπροσανατολιστούν και να εγκλωβιστούν. Αυτό σημαίνει, ότι δε θα μπορούν να βρουν ασφαλή οδό διαφυγής και, στην περίπτωση αυτή, κινδυνεύουν να πάθουν ασφυξία, αν εξαντληθεί ο αέρας της αναπνευστικής συσκευής τους. Όταν διεξάγεται έρευνα σε τέτοιους χώρους, θα πρέπει οπωσδήποτε να χρησιμοποιείται κάλος -οδηγός.
Το φαινόμενο του «μανιταριού» είναι η οριζόντια ροή θερμότητας και καπνού, σε περιορισμένο χώρο, κατά μήκος της οροφής και η επακόλουθη κάθοδος τους στο επίπεδο του δαπέδου. Η ταχεία εξάπλωση της θερμότητας και του καπνού μπορεί να αποπροσανατολίσει και να παγιδεύσει τους πυροσβέστες κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης. Το φαινόμενο αυτό εκδηλώνεται ταχύτερα οε περιορισμένους χώρους. Ο εξαερισμός από τους φεγγίτες, τα κλιμακοστάσια και τα παράθυρα μπορεί να καθυστερήσει ή ακόμα και να εμποδίσει την εξάπλωση της θερμότητας και του καπνού σε μικρούς χώρους, κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς.
Το πλαστικό είναι ένα υλικό που περιέχει μία ή περισσότερες οργανικές πολυμερικές ενώσεις, με μεγάλο μοριακό βάρος. Χιλιάδες πλαστικά προϊόντα χρησιμοποιούνται σήμερα σε επιπλώσεις, κατασκευές και οικοδομικά υλικά. Η ευφλεκτικότητα ενός πλαστικού προϊόντος εξαρτάται κυρίως από το σχήμα του. Ωστόσο, σε όλες σχεδόν τις πυρκαγιές πλαστικών δημιουργούνται εξαιρετικά υψηλές θερμοκρασίες και πυκνοί μαύροι καπνοί που περιορίζουν την ορατότητα, γι’ αυτό και είναι πιο επικίνδυνες από τις πυρκαγιές άλλων στερεών υλικών, όπως ξύλων, χαρτιών ή υφασμάτων. Ο ρυθμός εξάπλωσης των φλογών σε πυρκαγιές πλαστικών είναι ιδιαίτερα γρήγορος, γεγονός που μπορεί να επιταχύνει το χρόνο εκδήλωσης του φαινομένου flashover.

Αναζωπύρωση της πυρκαγιάς είναι η απότομη ανάφλεξη εύφλεκτων αερίων ή καπνού μέσα σε ένα χώρο, στον οποίο έχει ήδη γίνει κατάσβεση είτε με φορητό πυροσβεστήρα είτε με εγκατάσταση. Αφού η φωτιά τεθεί υπό έλεγχο και η παροχή νερού σταματήσει, τα θερμά αέρια που υπάρχουν ακόμη στο δωμάτιο και τα αποκαΐδια μπορούν ξαφνικά να αναφλέγουν, λόγω της εισόδου οξυγόνου στο χώρο. Συμβαίνει, συχνά, οι πυροσβέστες που ερευνούν ένα χώρο μετά την κατάσβεση ή κάνουν αποκάθαρση, να παγιδεύονται λόγω ξαφνικής αναζωπύρωσης της πυρκαγιάς.
Ο καπνός είναι πολύ μικρά σωματίδια αιθάλης, που συμπαρασύρονται από τα αέρια που παράγονται σε μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά. Ο καπνός της ατελούς καύσης μπορεί να γίνει αιτία για τον τραυματισμό ή το θάνατο πυροσβεστών είτε άμεσα από ασφυξία είτε έμμεσα λόγω μειωμένης ορατότητας. Για να περιορίσουμε τους κινδύνους από τον καπνό, κατά τη διάρκεια της κατάσβεσης, θα πρέπει να εξαερίζουμε καλά το χώρο.
Ο δυνατός αέρας που αλλάζει απότομα κατεύθυνση ή οι ξαφνικές ριπές ανέμου, κατά τη διάρκεια μιας πυρκαγιάς, σε πολλές περιπτώσεις, έχουν προκαλέσει τραυματισμούς ή θανάτους πυροσβεστών. Μια σφοδρή ριπή ανέμου μπορεί να προκαλέσει έντονη αναζωπύρωση μιας δασικής πυρκαγιάς ή να επισπεύσει την εξάπλωση των επικόρυφων πυρκαγιών, με συχνό αποτέλεσμα τον εγκλωβισμό των πυροσβεστών που εργάζονται σε περιοχές με πυκνή, υψηλή βλάστηση. Ο άνεμος που αλλάζει απότομα κατεύθυνση και φυσά μέσα από τα παράθυρα ενός καιόμενου κτιρίου, στρέφει τη φωτιά και τη θερμότητα προς την έξοδο των πυροσβεστών, που έχουν ήδη μπει στο χώρο είτε για έρευνα είτε για κατάσβεση. Οι πυροσβέστες πάντοτε πρέπει να λαμβάνουν υπόψη, τόσο την κατεύθυνση, όσο και την ένταση των ανέμων. Η πιο ασφαλής, για την ακεραιότητα των πυροσβεστών, θέση είναι από την πλευρά του ανέμου. Σε καμιά περίπτωση, όμως, δε θα πρέπει να επιχειρήσουμε μετωπική προσβολή μιας πυρκαγιάς, ενω αν αυτό κριθεί απαραίτητο, θα πρέπει να προσπαθήσουμε να την ανακόψουμε πλαγιομετωπικά.

Άρθρο του Vincent Dunn από το Περιοδικό firehouse, 3/2001 Ελεύθερη απόδοση: Αναβενίδου Αναστασία Πυροσβέστρια Αποστολοπούλου Ευαγγελία Πυροσβέστρια (* ο βαθμός και ιδιότητα του συγγραφέα κατά την στιγμή δημοσίευσης του άρθρου)

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2001

]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/11/eties-thanatou-ke-travmatismou-ton-pirosveston/feed/ 0
Διάσωση : Η πρώτη προτεραιότητα https://www.firefighters.gr/2011/07/10/diasosi-i-proti-protereotita/ https://www.firefighters.gr/2011/07/10/diasosi-i-proti-protereotita/#comments Sun, 10 Jul 2011 21:55:09 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=355 ]]> Διάσωση : Η πρώτη προτεραιότητα

 
Η διάσωση ή με άλλα λόγια, η διαφύλαξη της ανθρωπινής ζωής, είναι η πρώτη προτεραιότητα των πυροσβεστών σε μια πυρκαγιά. Όλες οι άλλες ενέργειες, στον τόπο του συμβάντος, θα πρέπει να οργανώνονται με τέτοιο τρόπο, ώστε να υποβοηθούν και να ενισχύουν το έργο της διάσωσης.
Το πρώτο βήμα, που είναι, μάλιστα, ζωτικής σημασίας για την ευόδωση μιας επιχείρησης διάσωσης, είναι η κατάλληλη τοποθέτηση των εγκαταστάσεων. Όταν υπάρχουν άτομα εγκλωβισμένα σε ένα φλεγόμενο κτίριο, οι πρώτοι σωλήνες πρέπει να τοποθετούνται ανάμεσα σε αυτούς και την εστία της πυρκαγιάς ή ανάμεσα στην πυρκαγιά και τις εξόδους διαφυγής. Με την ενέργεια αυτή, όχι μόνο προστατεύονται οι παγιδευμένοι, αλλά και καθίσταται δυνατός ο εντοπισμός και στη συνέχεια, η απομάκρυνση τους από την επικίνδυνη ζώνη.
Ο κίνδυνος μπορεί να είναι είτε άμεσα ορατός ή γνωστός είτε εικαζόμενος. Μόλις οι πυροσβέστες φτάσουν στον τόπο του συμβάντος και διαπιστώσουν ότι υπάρχουν παγιδευμένα άτομα στο κτίριο, η πρώτη τους σκέψη δεν είναι άλλη, από το πώς θα χειριστούν όσο το δυνατό πιο αποτελεσματικά την έκρυθμη αυτή κατάσταση. Η αντιμετώπιση του άμεσου κινδύνου και ταυτόχρονα, η επίδειξη της δέουσας προσοχής στις επιχειρήσεις διάσωσης, που διεξάγονται στο εσωτερικό κτιρίων που καίγονται, απαιτούν, από το πυροσβεστικό προσωπικό, ορθή κρίση, ικανότητα και πειθαρχία.
Από την άλλη πλευρά, μεγάλη σημασία για τη θετική έκβαση μιας επιχείρησης διάσωσης, έχει η εκτίμηση της κρισιμότητας της κατάστασης από τον επικεφαλής των δυνάμεων κατάσβεσης, ο οποίος θα πρέπει να λάβει υπόψη το βαθμό κινδύνου που απειλεί τα εγκλωβισμένα άτομα. Οι άνθρωποι που βρίσκονται πιο κοντά στην εστία της πυρκαγιάς ή στους ορόφους επάνω από αυτήν, διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο, γι’ αυτό και θα πρέπει να εντοπιστούν όσο το δυνατό συντομότερα και να απομακρυνθούν αμέσως από το φλεγόμενο κτίριο.
Τα σημεία που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη, κατά την εκτίμηση της κατάστασης, είναι:
- Η φυσική και ψυχολογική κατάσταση των ατόμων που έχουν παγιδευτεί από τις φλόγες.
- Η θέση των θυμάτων σε σχέση με την εστία της πυρκαγιάς.
- Η ένταση της πυρκαγιάς, η εκλυόμενη θερμότητα και ο παραγόμενος καπνός.
- Το ύψος του ορόφου όπου βρίσκονται οι εγκλωβισμένοι.
- Ο αριθμός των εγκλωβισμένων.
- Η δομή της κατασκευής που έχει τυλιχθεί στις φλόγες.
- Η δυνατότητα προσέγγισης του σημείου όπου βρίσκονται παγιδευμένα άτομα.

Εγκλωβισμένοι που καταλαμβάνονται από πανικό

Είναι πολύ συνηθισμένο, οι ένοικοι ενός κτιρίου που έχει τυλιχθεί στις φλόγες, ακόμη και αυτοί που βρίσκονται σε σχετικά μεγάλη απόσταση από την εστία της πυρκαγιάς,  να  χάνουν  την ψυχραιμία τους και να καταλαμβάνονται από πανικό. Ο ρόλος των πυροσβεστών, σε αυτή την περίπτωση, είναι να τους καθησυχάσουν και να τους ενθαρρύνουν να παραμείνουν στο σημείο όπου βρίσκονται, μέχρι να προχωρήσει το έργο της κατάσβεσης ή έως ότου αποκτήσουν πρόσβαση σε αυτούς και καταφέρουν να τους απελευθερώσουν με ασφάλεια.
Στην πραγματικότητα, η απόφαση να απεγκλωβίσουμε έναν ένοικο και η επιλογή του συγκεκριμένου ατόμου που θα πρέπει να διασωθεί πρώτο, πρέπει να βασίζεται στην πραγματική ανάγκη που υπάρχει και όχι στο θόρυβο που δημιουργείται. Αν βιαστούμε να απομακρύνουμε τους ενοίκους από το κτίριο, χωρίς να λάβουμε πρώτα τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια τους, μπορεί να θέσουμε τη ζωή τους σε ακόμη μεγαλύτερο κίνδυνο.
Άλλωστε, ένας εγκλωβισμένος που βρίσκεται στο παράθυρο και φωνάζει δυνατά «βοήθεια», κουνώντας τα χέρια του, διατρέχει πιθανότατα μικρότερο κίνδυνο από κάποιον άλλο, του οποίου οι δυνάμεις έχουν εξασθενήσει από τον καπνό και τη θερμότητα της πυρκαγιάς που πλησιάζει, με αποτέλεσμα να μην έχει το κουράγιο να φωνάξει στους πυροσβέστες.
Συχνά, οι εγκλωβισμένοι που βρίσκονται κοντά στα παράθυρα, δε φαίνονται από το εξωτερικό του κτιρίου εξαιτίας του πυκνού καπνού, η θέση τους, όμως, μπορεί να εντοπιστεί, αν ακολουθήσουμε τις φωνές τους. Αλλες φορές, πάλι, κάποιο άτομο εντοπίζεται σε ένα παράθυρο, αλλά στη συνέχεια χάνεται από το οπτικό μας πεδίο. Αυτό μπορεί να οφείλεται στο γεγονός ότι, έχοντας εισπνεύσει πολύ καπνό, το άτομο έχει χάσει τις αισθήσεις του και έχει καταρρεύσει στο πάτωμα, κοντά στο παράθυρο. Ενίοτε, οι παγιδευμένοι σε ένα χώρο μετακινούνται, αναζητώντας κάποια διέξοδο, χωρίς, δυστυχώς, να αντιλαμβάνονται ότι με την ενέργεια αυτή, κινδυνεύουν να χάσουν τον προσανατολισμό τους και να εισχωρήσουν ακόμη πιο βαθιά στο εσωτερικό του κτιρίου που καίγεται. Έτσι, καθίσταται ακόμη πιο δύσκολος ο εντοπισμός και η διάσωση τους από τους πυροσβέστες.

Απομάκρυνση των ενοίκων

Η απόκτηση πρόσβασης στο χώρο όπου βρίσκεται ο εγκλωβισμένος, είναι το πρώτο μέρος της επιχείρησης διάσωσης, η οποία ολοκληρώνεται με την ασφαλή απομάκρυνση του ενοίκου από το φλεγόμενο κτίριο. Ωστόσο, σε κάποιες περιπτώσεις, δεν είναι δυνατός ο άμεσος απεγκλωβισμός του θύματος, αλλά ο πυροσβέστης μπορεί να χρειαστεί να παραμείνει κοντά του, μέχρι να βελτιωθεί η κατάσταση και να μπορέσουν να εγκαταλείψουν το κτίριο με ασφάλεια.
Προτού απομακρύνουμε ένα άτομο που έχει παγιδευτεί σε φλεγόμενο κτίριο, πρέπει να το ρωτάμε εάν βρίσκεται και κάποιος άλλος μαζί του και πάντοτε να διενεργούμε σύντομη έρευνα στο χώρο, για το ενδεχόμενο να υπάρχουν και άλλα θύματα. Ειδικά στην περίπτωση που εντοπίζουμε κάποιον ενήλικα, ο οποίος έχει χάσει τις αισθήσεις του, πρέπει πάντα να ψάχνουμε γύρω ή ακόμη και κάτω από το σώμα του, μήπως υπάρχει κάποιο παιδί. Και αυτό γιατί, καθώς οι γονείς τείνουν, σε περιπτώσεις κινδύνου, να κρατούν τα παιδιά στην αγκαλιά τους, εάν χάσουν τις αισθήσεις τους, υπάρχει περίπτωση να καταρρεύσουν επάνω στο παιδί.
Οι εγκλωβισμένοι σε ένα φλεγόμενο κτίριο πρέπει να απομακρύνονται από αυτό, κατά το γρηγορότερο δυνατό. Η επιχείρηση διάσωσης στέφεται με επιτυχία, εφόσον αξιοποιηθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τόσο το υπάρχον πυροσβεστικό προσωπικό, όσο και ο διαθέσιμος εξοπλισμός.
Εσωτερικές σκάλες: Οι εσωτερικές σκάλες αποτελούν την ασφαλέστερη και συντομότερη οδό για την απομάκρυνση ανθρώπων από φλεγόμενα κτίρια, καθώς η χρήση τους δεν απαιτεί ιδιαίτερα μεγάλη σωματική δύναμη. Κάποιες φορές, όμως, οι εσωτερικές σκάλες κατακλύζονται από τόσο μεγάλη ποσότητα καπνού, ώστε η χρήση τους καθίσταται κυριολεκτικά αδύνατη. Ο εξαερισμός του χώρου, σε αυτές τις περιπτώσεις, είναι επιτακτικός, ενώ η τοποθέτηση των σωλήνων εκροής, έτσι ώστε να προστατεύονται οι σκάλες, είναι μείζονος σημασίας στην τακτική κατάσβεσης που ακολουθείται στις πυρκαγιές κτιρίων.
Οριζόντιες έξοδοι: Η απομάκρυνση των ανθρώπων πλευρικά (π.χ. από παράθυρα ή βεράντες) πραγματοποιείται, όταν η βασική διέξοδος, δηλαδή οι εσωτερικές κλίμακες του κτιρίου, δε μπορούν να χρησιμοποιηθούν. Τέτοια παραδείγματα είναι:
- Όταν μετακινούμε έναν ένοικο κατά μήκος ή κατά πλάτος του διαδρόμου, με σκοπό να διαφύγουμε από την επικίνδυνη περιοχή ή αν πάλι τον μετακινούμε σε κάποιο άλλο χώρο του ίδιου ορόφου, που μπορεί να λειτουργήσει ως προσωρινό καταφύγιο.
- Όταν μετακινούμε ανθρώπους μέσα από παράθυρα προς κάποια βεράντα. Αυτή είναι μία συνηθισμένη επιχείρηση σε πυρκαγιές ιδιωτικών κατοικιών.
- Όταν γκρεμίζουμε κάποιο τοίχο, προκειμένου να δημιουργήσουμε ένα άνοιγμα, μέσα από το οποίο θα μπορέσουμε να περάσουμε στο διπλανό διαμέρισμα. Αυτή η μέθοδος μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την απομάκρυνση παγιδευμένων ενοίκων σε πυρκαγιές πολλαπλών κατοικιών.
Έξοδοι κινδύνου: Εάν το κτίριο διαθέτει έξοδο κινδύνου, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την απομάκρυνση των ενοίκων, εφόσον αυτό κριθεί ασφαλές. Ωστόσο, οι σκάλες αυτές συνήθως εγκυμονούν περισσότερους κινδύνους από τις εσωτερικές σκάλες των οικιών, καθώς τα σκαλοπάτια τους είναι στενά και απότομα. Επιπλέον, εκτεθειμένες καθώς είναι στη θερμότητα και τον καπνό, σε περίπτωση πυρκαγιάς, οι έξοδοι κινδύνου μπορούν να παγιδεύσουν τόσο τους πολίτες, όσο και τους πυροσβέστες, που προσπαθούν να διαφύγουν μέσω αυτών.
Πυροσβεστικές κλίμακες: Φορητές και εναέριες κλίμακες μπορούν, επίσης, να χρησιμοποιηθούν, για να προσεγγίσουμε και στη συνέχεια, να απομακρύνουμε τους παγιδευμένους ενοίκους από το φλεγόμενο κτίριο. Η χρήση τους, ωστόσο,
απαιτεί σωματική δύναμη και ίσως αποδειχθεί υπερβολικά χρονοβόρα. Οι σκάλες αυτές κρύβουν κινδύνους τόσο για τους εγκλωβισμένους, όσο και για τους πυροσβέστες. Τα μεγαλόσωμα και βαριά άτομα, καθώς και εκείνα που έχουν χάσει τις αισθήσεις τους, είναι δύσκολο να απομακρυνθούν μέσω αυτής της σκάλας, ενώ στην περίπτωση που κάτι τέτοιο κριθεί αναγκαίο, απαιτείται η συνδρομή επιπρόσθετων δυνάμεων. Λόγω της πυρκαγιάς, η χρήση μιας πυροσβεστικής κλίμακας μπορεί να αποβεί επικίνδυνη, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την τοποθέτηση στην περιοχή σωλήνων εκροής, ώστε να προσφέρεται προστασία στους ενοίκους και τους πυροσβέστες, την ώρα που βρίσκονται πάνω σε αυτή.
Διασωστικός κάλος: Η διάσωση με κάλο είναι μία ριψοκίνδυνη επιχείρηση και αποτελεί ουσιαστικά λύση ανάγκης. Σε αυτή τη λύση θα πρέπει να προσφεύγουμε μόνο σε περίπτωση που είμαστε ειδικά εκπαιδευμένοι σε αυτό το είδος διά-
σωσης και εφόσον έχουμε στη διάθεση μας κατάλληλο εξοπλισμό, ο οποίος θα έχει πρόσφατα περάσει από αυστηρό έλεγχο και θα έχει διατηρηθεί σε άριστη κατάσταση.

Ζωές εκτεθειμένες σε κίνδυνο

Οι περισσότερες επιχειρήσεις διάσωσης ανθρώπων από κτίρια που καίγονται, αντιμετωπίζονται με την ανάπτυξη ενός σχεδίου δράσης, που εκτελείται στο εσωτερικό των κτιρίων. Η άμεση τοποθέτηση του πρώτου σωλήνα εκροής, ώστε να αποτραπεί η εξάπλωση της πυρκαγιάς και η επιθετική μέθοδος προσβολής της φωτιάς από τις πυροσβεστικές , δυνάμεις που εισέρχονται στο κτίριο, αποτελούν την πιο ενδεδειγμένη και αποτελεσματική μέθοδο διάσωσης.
Στις περισσότερες επιχειρήσεις διάσωσης σε πυρκαγιές κτιρίων, οι πυροσβέστες είναι ιδιαίτερα φορτισμένοι συναισθηματικά, αφού χρειάζεται να προστατέψουν ανθρώπινες ζωές που βρίσκονται σε θανάσιμο κίνδυνο. Το αποτέλεσμα των επιχειρήσεων αυτών εξαρτάται όχι μόνο από τις πράξεις μεμονωμένων πυροσβεστών, αλλά και από τη μεταξύ τους συνεργασία. Η εκπαίδευση, η εμπειρία και η καλή φυσική κατάσταση αποτελούν τις βασικές προϋποθέσεις, για να μπορούν οι πυροσβέστες να ενεργούν σωστά και να φέρνουν σε πέρας το δύσκολο αυτό έργο, της διάσωσης ανθρώπινων ζωών.
Από το περιοδικό Firehouse, Ιούλιος 1997 Ελεύθερη Απόδοση: Αναβενίδου Αναστασία Πυροσβέστρια*

(* ο βαθμός και ιδιότητα του συγγραφέα κατά την στιγμή δημοσίευσης του άρθρου)

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Σεπτέμβριος-Οκτώβριος 2001

]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/10/diasosi-i-proti-protereotita/feed/ 0
Απεγκλωβισμός θυμάτων από τροχαία:»Άμεσος απεγκλωβισμός» https://www.firefighters.gr/2011/07/10/apegklovismos-thimaton-apo-trocheaamesos-apegklovismos/ https://www.firefighters.gr/2011/07/10/apegklovismos-thimaton-apo-trocheaamesos-apegklovismos/#comments Sun, 10 Jul 2011 21:51:31 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=350 ]]>  Απεγκλωβισμός θυμάτων από τροχαία:»Άμεσος απεγκλωβισμός»

 

Της Φανής Κατσαβούνη*

Οι συνθήκες ασφαλείας στο χώρο του ατυχήματος, ο κίνδυνος πυρκαγιάς, η εκτίμηση των ζωτικών σημείων του θύματος είναι μερικές από τις παραμέτρους, οι οποίες καθορίζουν το είδος της διάσωσης που θα επιχειρηθεί. Ήδη, στο τεύχος 102, περιγράψαμε τις τεχνικές που καλείται το πυροσβεστικό και παραϊατρικό προσωπικό να εφαρμόσει στην «ελεγχόμενη διάσωση».
Σε αυτό το τεύχος, θα αναφερθούμε στις τεχνικές που ο διασώστης χρησιμοποιεί στην περίπτωση του άμεσου απεγκλωβισμού του θύματος, της ταχύτερης, δηλαδή, απομάκρυνσης από το όχημα, με την προϋπόθεση ότι τα μέλη του σώματος του δεν είναι εγκλωβισμένα στα συντρίμμια του οχήματος.
Και στην περίπτωση του «άμεσου» απεγκλωβισμού, όπως και σε εκείνη του «έμμεσου», στόχος του διασώστη είναι να προστατεύσει τη σπονδυλική στήλη.
Μόνο που τώρα, δε χρησιμοποιείται το KED-SYSTEM (Kentrick Extrication Device). Αφού εφαρμόσουμε τους κανόνες ακινητοποίησης, στους οποίους αναφερθήκαμε στο προηγούμενο τεύχος, ακολουθούμε τα εξής στάδια διάσωσης:
• ακινητοποίηση κεφαλής στον κορμό, σε ευθεία ουδέτερη θέση,
• ακινητοποίηση κορμού και συγχρονισμένη περιστροφή με τη λεκάνη,
• απελευθέρωση από το όχημα.

ΔΙΑΣΩΣΗ  ΑΠΟ ΕΝΑ ΑΤΟΜΟ

Κάτι τέτοιο συμβαίνει μόνο στην περίπτωση που:
• Δεν υπάρχει ο κατάλληλος υλικοτεχνικός εξοπλισμός,
• Δεν επαρκεί το προσωπικό που επιχειρεί τη διάσωση,
• Η ζωή του θύματος κινδυνεύει άμεσα και δεν υπάρχει χρόνος για οποιαδήποτε άλλη ενέργεια.
Στην περίπτωση αυτή οι ενέργειες μας έχουν ως εξής:
Α’ στάδιο: Αφού τοποθετήσουμε το ένα χέρι στο πίσω μέρος του κεφαλιού (εικ.1) και το άλλο στην κάτω γνάθο (Προσοχή! Απλά υποβαστάζουμε την κάτω γνάθο, δεν πιέζουμε την καρωτιδική αρτηρία!),
φέρνουμε το κεφάλι και τον κορμό σε ευθεία ουδέτερη θέση (εικ. 2), ενώ οι βραχίονες στηρίζουν τον κορμό (οι αγκώνες «κλείνουν»).
Το χέρι που είχε τοποθετηθεί στο πίσω μέρος του κεφαλιού, περνάει κάτω από την αντίστοιχη μασχάλη του θύματος, ενώ το κεφάλι μας αναλαμβάνει να στηρίξει την κεφαλή του θύματος (εικ.3).
Β’ στάδιο: Αφού περάσουμε τα χέρια μας κάτω από τις μασχάλες του θύματος (εικ.4), πιάνουμε το λυγισμένο μπροστά στον θώρακα χέρι του θύματος. Μ’ αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνουμε, εκτός των άλλων, να προστατέψουμε τον ήδη τραυματισμένο   θώρακα   (πιθανό τραύμα θώρακα, ασταθής θώρακας) κατά τη μετακίνηση. Συντονίζοντας τις κινήσεις ανύψωσης και στροφής του κορμού (εικ.5), αρχίζουμε την περιστροφή (σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια αυτή διαδραματίζουν οι αγκώνες μας, με τη χρήση των οποίων σφίγγουμε το θύμα).
Γ’ στάδιο: Η απελευθέρωση του ατόμου από τα συντρίμμια του οχήματος είναι η πλέον επικίνδυνη φάση, καθώς η διάταση του μυελού (το «κρέμασμα της λεκάνης») μπορεί να προκαλέσει παράλυση του θύματος. Στην περίπτωση ζωή ή θανάτου, ολοκληρώνουμε τον απεγκλωβισμό, αφού μετά την κίνηση «ανύψωσης -περιστροφής», τοποθετήσουμε γρήγορα τη λεκάνη του θύματος (εικ. 6) στο εσωτερικό μας πόδι (εξαρτάται από τη μεριά του απεγκλωβισμού), χαμηλώσουμε και προσπαθήσουμε να σύρουμε το θύμα σε ασφαλές μέρος.
Η λαβή αυτή θεωρείται ασφαλέστερη από τη λαβή κάτω από τις μασχάλες, η οποία χρησιμοποιείται συνήθως για τη γρήγορη μετακίνηση θύματος που κινδυνεύει.
Αν υπάρχει η δυνατότητα παροχής βοήθειας από δεύτερο άτομο, τότε αυτό σχηματίζει ένα «καρεκλάκι»
κάτω από το θύμα, ώστε να ελαχιστοποιηθούν οι πιθανότητες «κρεμάσματος της λεκάνης» (εικ. 7).

ΔΙΑΣΩΣΗ ΑΠΟ ΔΥΟ Ή ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΦΟΡΕΙΟ

Α’ στάδιο: Η τοποθέτηση του θύματος σε ευθεία ουδέτερη θέση μπορεί σε αυτή την περίπτωση να γίνει με δύο τρόπους: με λαβή από το πλάι (εικ. 2) και με την ακινητοποίηση της κεφαλής του θύματος από το διασώστη με επέμβαση από το πίσω κάθισμα (εφ’ όσον βέβαια υπάρχει δυνατότητα πρόσβασης στο πίσω μέρος του οχήματος, εικ. 8). Στην περίπτωση αυτή, υπάρχει και η δυνατότητα τοποθέτησης κολάρου με τη συνεργασία των διασωστών (εικ. 9).
Β’ στάδιο: Σε αυτό το στάδιο, οι διασώστες στρέφουν τον κορμό του θύματος διατηρώντας σε ουδέτερη θέση το κεφάλι και τη λεκάνη με τα πόδια να ακολουθούν αυτήν τη μετακίνηση. Στην περίπτωση που τον απεγκλωβισμό του θύματος έχουν αναλάβει δύο διασώστες, ο πρώτος κρατά σταθερό το κεφάλι και τον κορμό και ο δεύτερος αναλαμβάνει να στρέψει τη λεκάνη και τα πόδια (εικ. 10), ενώ στη συνέχεια, τοποθετεί τη σανίδα, όπως φαίνεται στην εικόνα 11. Με τρεις ή τέσσερις διασώστες η απελευθέρωση διευκολύνεται. Το θύμα προστατεύεται αποτελεσματικότερα: η σταθεροποίηση κεφαλής – κορμού γίνεται με ακρίβεια και οι ενέργειες της διάσωσης είναι συντονισμένες και γρηγορότερες (εικ.10-15).
Γ’ στάδιο: Όταν τοποθετηθεί η σανίδα στην πλάτη του θύματος, πρέπει με ιδιαίτερη προσοχή οι διασώστες να μεταφέρουν σε ασφαλές σημείο το άτομο πιάνοντας το κάτω από τις μασχάλες και μετακινώντας ταυτόχρονα τη λεκάνη (εικ. 13). Καθ’ όλη τη διάρκεια της απελευθέρωσης, το κεφάλι διατηρείται σταθερό (εικ.12,14 και 15).

ΑΜΕΣΟΣ ΑΠΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΣ ΣΕ ΒΑΡΕΑ ΟΧΗΜΑΤΑ

Ο άμεσος απεγκλωβισμός σε βαρέα οχήματα, εκτελείται διαφορετικά (εικ. 16-23). Η ακινητοποίηση της
κεφαλής και η στροφή του κορμού πραγματοποιείται προς την κενή θέση του συνοδηγού (αν το θύμα βρίσκεται στη θέση του οδηγού) με τα πόδια να βρίσκονται προς την ελεύθερη μεριά του οχήματος.
Αυτό συμβαίνει γιατί, λόγω του ύψους του οχήματος, αντενδείκνυται το κεφάλι να βρίσκεται σε μεγάλη κλίση, ιδιαίτερα στην περίπτωση που έχει υποστεί κρανιοεγκεφαλική κάκωση (Κ.Ε.Κ.). Οι κανόνες που εφαρμόζονται εδώ είναι εκείνοι που ισχύουν για τη διάσωση σε κεκλιμένο επίπεδο ή σκάλες: ΠΟΤΕ το θύμα με το κεφάλι προς τα κάτω!.
Στις περιπτώσεις απεγκλωβισμού θύματος από βαρέα οχήματα, η χρήση των ιμάντων είναι υποχρεωτική. Η διάσωση με το φορείο «σκούπα» (ανάλογα με το εάν υπάρχει δυνατότητα πρόσβασης εντός του οχήματος), είναι πιο πρακτική σε αντίθεση με τη σανίδα «Spineboard», όπως περιγράφεται στην εικόνα 20.
Στην περίπτωση που το φορείο αυτό δεν είναι διαθέσιμο, οι πιο εύσωμοι από τους διασώστες παραλαμβάνουν το θύμα στους ώμους τους, «καρεκλάκι» (εικ. 24, 25).

ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΑΕΡΑΓΩΓΩΝ

Σε όλες τις περιπτώσεις είναι απαραίτητο να διασφαλιστεί η απόφραξη των αεραγωγών:
Με ώθηση της κάτω γνάθου: Διατηρώντας το κεφάλι σταθερό, η κάτω γνάθος ωθείται προς τα εμπρός από το 4° και 5° δάκτυλο (εικ. 26). Η κίνηση αυτή μπορεί να γίνει από το πλάι (εικ. 27), τοποθετώντας τους αντίχειρες στα ζυγωματικά του θύματος και ωθώντας/ έλκοντας την κάτω γνάθο
με το 4° και 5° δάκτυλο.
Με έλξη ή «ανύψωσης κάτω γνάθου»: Η μέθοδος αυτή απαιτεί δύο διασώστες, καθώς ο ένας θα ωθεί και ο άλλος θα έλκει την γνάθο (εικ.28).
*Η κ. Φανή Κατσαβούνη είναι βαθμοφόρος Σαμαρείτισσα του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού, εκπαιδεύτρια ναυαγοσωστικής και προνοσοκομειακής αντιμετώπισης τραύματος (PHTLS)

Η φωτογράφιση έγινε στον 5° Π.Σ. ΑΘΗΝΩΝ, το Σάββατο 17.01.04, στο πλαίσιο εκπ/σης με θέμα: «Άμεσος απεγκλωβισμός».
ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Ιανουάριος – Φεβρουάριος 2004

 

]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/10/apegklovismos-thimaton-apo-trocheaamesos-apegklovismos/feed/ 0
Τροχαίο ατύχημα: Απεγκλωβισμοί με σανίδες μερικής ακινητοποίησης σπονδυλικής στήλης https://www.firefighters.gr/2011/07/10/trocheo-atichima-apegklovismi-me-sanides-merikis-akinitopiisis-spondilikis-stilis/ https://www.firefighters.gr/2011/07/10/trocheo-atichima-apegklovismi-me-sanides-merikis-akinitopiisis-spondilikis-stilis/#comments Sun, 10 Jul 2011 21:44:57 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=343 ]]> Τροχαίο ατύχημα: Απεγκλωβισμοί με σανίδες μερικής ακινητοποίησης σπονδυλικής στήλης

 

 

Της Φανής Κατσαβούνη

Οι διασώσεις πλέον γίνονται ολοένα και πιο εύκολες καθώς  υπάρχουν  ειδικοί εξοπλισμοί που διευκολύνουν αυτές και προστατεύουν τον τραυματία. Το Πυροσβεστικό Σώμα έχει τη δυνατότητα «ελεγχόμενης» διάσωσης σε τροχαίο ατύχημα, καθώς η δημιουργία χώρου γύρω από τον τραυματία είναι πλέον θέμα ρουτίνας. Στο συγκεκριμένο άρθρο θα γίνει αναφορά στη χρήση γιλέκου απεγκλωβισμού -vest type (φωτ. 1) καθώς και της απλής σανίδας μερικής ακινητοποίησης (φωτ. 2).
ΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗ ΜΕ KED SYSTEM (KENTRICK EXTRICATION DEVICE)
Γενικά: Ίο KED-system χρησιμοποιείται για σταθεροποίηση της σπονδυλικής στήλης σε τραυματία χωρίς απειλητικές για τη ζωή του κακώσεις. Προσφέρει:
• ακινητοποίηση κεφαλής
• ακινητοποίηση κορμού
• σταθεροποίηση λεκάνης (μερική)
Η συγκεκριμένη συσκευή διάσωσης, δε χρησιμοποιείται μόνο σε τροχαίο ατύχημα, αλλά και σε οποιαδήποτε διάσωση απαιτεί προστασία της σπονδυλικής στήλης (ατυχήματα σε σκάλες, σπήλαια) και δεν υπάρχει άμεσα διαθέσιμο φορείο (spineboard ή scoopstretcher). Μπορεί να φανεί ιδιαίτερα χρήσιμη στο Πυροσβεστικό Σώμα, καθώς οι ειδικές πλάγιες λαβές της εξυπηρετούν στη μετακίνηση εγκλωβισμένου τραυματία σε δύσκολες τεχνικές διάσωσης.
• Για τη σωστή τοποθέτηση της απαιτούνται 4-5 λεπτά (για το λόγο αυτό δε συστήνεται σε «άμεσο ή επείγοντα» απεγκλωβισμό)
• Επίσης δε χρησιμοποιείται σε ορισμένα άτομα με ανατομικές ιδιαιτερότητες (π.χ. μεγαλόσωμα ή μικρόσωμα άτομα). Η μέγιστη επιβάρυνση που επιδέχεται είναι στα 136 περίπου κιλά.
• Δε χρησιμοποιείται σε πολυτραυματίες με εκσπλαχνώσεις και απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή σε κατάγματα λεκάνης.
• Έχει μεγάλη σημασία η σωστή χρήση της
ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ
Αφού ευθυγραμμίσετε τον τραυματία και τοποθετήσετε κολάρο, εφαρμόστε το γιλέκο απεγκλωβισμού στο κέντροτης πλάτης υπολογίζοντας να περάσουν τα πλάγια μέρη αυτού, ακριβώς κάτω από τις μασχάλες. Έχει μεγάλη σημασία η σωστή εφαρμογή του για την ασφαλέστερη μετακίνηση του τραυματία (φωτ. 3).
Επόμενο βήμα είναι η σταθεροποίηση του μεσαίου και κατώτερου ιμάντα κορμού (φωτ. 4). Στη συνέχεια εφαρμόζεται ο ανώτερος ιμάντας κατά την διάρκεια εισπνοής του τραυματία (δεν πρέπει να παρεμποδίζει την λειτουργία της αναπνοής).
Οι ιμάντες της βουβωνικής χώρας δένονται σταυρωτά (φωτ. 5) κάτω από τον τραυματία (προσοχή! οι ιμάντες δεν πρέπει να διπλώσουν). Σε περίπτωση σοβαρών καταγμάτων λεκάνης, οι ιμάντες αυτοί δένονται από την ίδια πλευρά προέλευσης τους ή δεν τοποθετούνται καθόλου (σε ανοιχτά κατάγματα λεκάνης ακινητοποιήστε με σεντόνι).
Μεταξύ κεφαλής και γιλέκου τοποθετείται μονό ή διπλό, το ειδικό μαξιλαράκι της συγκεκριμένης συσκευής για να καλυφθεί το ανατομικό κενό που δημιουργείται (φωτ. 6) και στη συνέχεια εφαρμόζονται οι ιμάντες κεφαλής.
Πριν από τη μετακίνηση του τραυματία, πρέπει να ξαναγίνει έλεγχος στους ιμάντες.
Με την απομάκρυνση της οροφής του αυτοκινήτου (άνοιγμα χώρου) κρατήστε τον τραυματία από τις ειδικές πλάγιες λαβές (φωτ. 7), στρίψτε αυτόν προσεκτικά και συντονισμένα (τουλάχιστον δύο άτομα) και απομακρύνετε τον με τη μέθοδο «καρεκλάκι» (φωτ. 8). Η τεχνική αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε διάσωση τραυματία σε σκάλες ή στενούς χώρους.
Αν υπάρχει φορείο scoopstretcher, τοποθετήστε τον τραυματία σε αυτό(φωτ. 9,10,11). Μετά την τοποθέτηση στο φορείο χαλαρώστε τον ανώτερο ιμάντα του κορμού για διευκόλυνση της αναπνοής. Μετά την απομάκρυνση της οροφής του οχήματος, αν υπάρχει φορείο spineboard, και το άτομο έχει σοβαρές κακώσεις που δεν επιτρέπουν τη στροφή κατά την απομάκρυνση του, τοποθετήστε το φορείο μεταξύ γιλέκου και καθίσματος, σύρετε τον τραυματία σε αυτό και απελευθερώστε (φωτ. 12,13,14).
ΑΠΕΓΚΛΩΒΙΣΜΟΣ ΜΕ ΣΑΝΙΔΑ ΜΕΡΙΚΗΣ ΑΚΙΝΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ
Αφού τοποθετήσετε τη σανίδα πίσω από τον τραυματία, ευθυγραμμίστε αυτόν διατηρώντας σταθερή την αυχενική μοίρα (φωτ. 15)
Τοποθετήστε κολάρο και δέστε σταυρωτά τους ιμάντες στον κορμό. Σταθεροποιήστε το κεφάλι με ιμάντες ή ελαστικό επίδεσμο ( φωτ. 16).
Όπως έχουμε ήδη αναφέρει σε προηγούμενα άρθρα, το κολάρο δεν αρκεί για την προστασία της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης. Αν δεν υπάρχει ιμάντας ή επίδεσμος για τη σταθεροποίηση της κεφαλής, σταθεροποιήστε αυτήν με τα χέρια κατά τη διάρκεια του απεγκλωβισμού (φωτ. 17,18,19).

 

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Μαιος – Ιούνιος 2006

]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/10/trocheo-atichima-apegklovismi-me-sanides-merikis-akinitopiisis-spondilikis-stilis/feed/ 0
Εξωτερικός εξαερισμός:μια πηγή κινδύνου για τους πυροσβέστες https://www.firefighters.gr/2011/07/10/exoterikos-exaerismosmia-pigi-kindinou-gia-tous-pirosvestes/ https://www.firefighters.gr/2011/07/10/exoterikos-exaerismosmia-pigi-kindinou-gia-tous-pirosvestes/#comments Sun, 10 Jul 2011 21:40:34 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=338 ]]> Εξωτερικός εξαερισμός:μια πηγή κινδύνου για τους πυροσβέστες

Του Πυραγού Καπάκη Ιωάννη(* ο βαθμός και ιδιότητα του συγγραφέα κατά την στιγμή δημοσίευσης του άρθρου)

Μία από τις πιο επικίνδυνες εργασίες κατά τη διάρκεια κατάσβεσης μιας πυρκαγιάς είναι η διενέργεια εξαερισμού από το εξωτερικό μέρος του κτιρίου. Πώς μπορεί όμως να συμβεί αυτό, πολΰ σωστά θα αναρωτιέται κανείς, αφού, σε σύγκριση με κάποιες άλλες δραστηριότητες, όπως η ανάπτυξη εγκαταστάσεων και η έρευνα για τυχόν επιζώντες, ο εξαερισμός μέσω των παραθύρων σ’ ένα κτίριο που φλέγεται, φαίνεται μια εύκολη υπόθεση. Κάποιοι ίσως πιστεύουν, ότι το μόνο που έχει να κάνει ο πυροσβέστης που διενεργεί εξαερισμό στο εξωτερικό μέρος ενός φλεγόμενου κτιρίου, είναι να σπάσει μερικά παράθυρα. Στην πραγματικότητα όμως δεν είναι έτσι, γιατί με μια προσεκτικότερη ματιά θα διαπιστώσουμε ότι η οργάνωση της επιχείρησης του εξωτερικού εξαερισμού απαιτεί ιδιαίτερες γνώσεις, ικανότητα και αποφασιστικότητα.
Ο πυροσβεστικός υπάλληλος που είναι επιφορτισμένος με το έργο του εξωτερικού   εξαερισμού, είναι γεγονός ότι τις περισσότερες φορές εργάζεται μόνος του, είτε στο πίσω, είτε στο πλαϊνό μέρος του καιόμενου κτιρίου. Κατά συνέπεια, ο μεγαλύτερος κίνδυνος που αντιμετωπίζει, είναι ο πιθανός εγκλωβισμός ή ο τραυματισμός του, χωρίς να γίνει άμεσα αντιληπτός.
Όπως όλοι γνωρίζουμε, για να διενεργήσει ένας πυροσβέστης εξωτερικό εξαερισμό, θα πρέπει πρώτα να πλησιάσει κάποιο παράθυρο και αν κρίνει σκόπιμο στη συνέχεια, να αποφασίσει τη διάρρηξη του. Βέβαια, ανάλογα με την περίπτωση, είναι πολύ πιθανό να χρειαστεί να σκαρφαλώσει σε κάποιο φράχτη, να παραβιάσει την κλειδαριά κάποιας πόρτας, να κόψει ηλεκτροφόρα καλώδια, να ανυψώσει και να ανέβει την κλίμακα κ.α.
Το άρθρο αυτό φιλοδοξεί να παρουσιάσει αφενός, τους κινδύνους που ελλοχεύουν στο πεδίο επιχειρήσεων και αφετέρου, τις τεχνικές ασφάλειας, τις οποίες θα πρέπει να γνωρίζει κάθε πυροσβέστης που του ανατίθεται το έργο του εξαερισμού, έτσι ώστε να περιορίσει στο ελάχιστο τους κινδύνους.
Η ΠΕΡΙΟΧΗ ΚΙΝΔΥΝΟΥ

Είναι γνωστό, ότι πολλοί πυροσβέστες έχουν υποστεί σοβαρούς τραυματισμούς ή έχουν χάσει ακόμα και τη ζωή τους, από αντικείμενα που πέφτουν από φλεγόμενα κτίρια, την ώρα που προσπαθούσαν να διανοίξουν παράθυρα από το εξωτερικό μέρος των κτιρίων.
Η κύρια αιτία όλων αυτών των ατυχημάτων είναι ότι οι συνάδελφοι τους, που βρίσκονται μέσα στο κτίριο και ασχολούνται κυρίως με την αναζήτηση τυχόν εγκλωβισμένων, την κατάσβεση της πυρκαγιάς και τον εξαερισμό του χώρου, δε γνωρίζουν πάντα την ακριβή θέση του πυροσβέστη που διενεργεί τον εξωτερικό εξαερισμό.
Όταν τα παράθυρα διανοίγονται από την εσωτερική πλευρά του κτιρίου, τα τζάμια πέφτουν συνήθως προς τα έξω. Το ίδιο, όμως, συμβαίνει όταν σπάζουν τα τζάμια από τους αυλούς που χρησιμοποιούνται για την κατάσβεση, λόγω της ισχυρής πίεσης του νερού. Εκτός, όμως, από θρυμματισμένο τζάμια, οι πυροσβέστες που εκτελούν τον εξωτερικό εξαερισμό κινδυνεύουν και από άλλα αντικείμενα, όπως κλιματιστικά, εργαλεία που μπορεί να γλιστρήσουν από τα χέρια των πυροσβεστών, τούβλα, μάρμαρα, πέτρες και άλλα διακοσμητικά που είναι ενσωματωμένα στο εξωτερικό μέρος του κτιρίου και εξαιτίας της μεγάλης ποσότητας νερού μπορούν να ξεκολλήσουν και να πέσουν.
Οι προφυλάξεις που πρέπει να παίρνουν οι πυροσβέστες είναι λίγο πολύ γνωστές, όπως π.χ. η χρήση προστατευτικών γυαλιών και κράνους. Επιβάλλεται ωστόσο, ο εξοπλισμός αυτός να έχει σωστή εφαρμογή, ώστε οι υπάλληλοι να προστατεύονται ουσιαστικά από αντικείμενα που είναι ενδεχόμενο να πέσουν. Δεν θα πρέπει να ξεχνάνε τη συμβουλή που όλοι μας μάθαμε στη Σχολή Πυροσβεστών, ότι ποτέ δεν πρέπει να κοιτάμε προς τα επάνω, όταν ακούμε τον ήχο γυαλιών που σπάνε.
Καλό θα είναι, αν είναι εφικτό, η πρώτη εκτίμηση του έργου του εξωτερικού εξαερισμού να πραγματοποιείται από μια ασφαλή απόσταση. Όταν όμως αποφασίσουμε ότι πρέπει να διανοίξουμε ένα παράθυρο, αυτό θα πρέπει να γίνει ταχύτατα και μετά να απομακρυνθούμε αμέσως από το κτίριο. Στην περίπτωση όμως, που ο προαύλιος χώρος από τον οποίο επιχειρούμε είναι περιορισμένος και δε μπορούμε να διαφύγουμε άμεσα από την επικίνδυνη ζώνη, τότε πρέπε να παραμείνουμε όσο το δυνατόν πιο κοντά στο κτίριο. Και αυτό γιατί, τα αντικείμενα που πέφτουν από τους υπερκείμενους ορόφους, συνήθως, πέφτουν σε κάποια απόσταση από τον τοίχο του κτιρίου.
Τις περισσότερες φορές, οι πυροσβέστες που διενεργούν εξωτερικό εξαερισμό, έχουν τη δυνατότητα να βρίσκουν προσωρινό καταφύγιο σε περίπτωση κινδύνου, στις εισόδους των κτιρίων, κάτω από τέντες ή οροφές μπαλκονιών, στις εξόδους κινδύνου και σε διάφορα άλλα σκέπαστρα ή γείσα.

ΕΠΙΧΕΙΡΩΝΤΑΣ ΑΠΟ ΦΟΡΗΤΗ ΚΛΙΜΑΚΑ

Όταν η πυρκαγιά εκδηλώνεται στους πρώτους ορόφους μιας πολυώροφης κατοικίας, ο πυροσβέστης που διενεργεί τον εξωτερικό εξαερισμό προκειμένου να προσεγγίσει το παράθυρο, μπορεί να χρησιμοποιήσει και φορητή κλίμακα. Η βάση της, ανάλογα με την περίπτωση, είτε τοποθετείται στο έδαφος, είτε στην οροφή μιας βεράντας, ή ακόμα σε κάποιο προτεταμένο τμήμα ενός από τους ορόφους του κτιρίου.
Ωστόσο, ο πυροσβέστης που ανεβαίνει σε κλίμακα, κινδυνεύει να τραυματιστεί με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι, όταν τοποθετήσει τη βάση της κλίμακας σε σημείο που δεν έχει τη σωστή κλίση, με αποτέλεσμα να υπάρχει ο κίνδυνος ολίσθησης τόσο της κλίμακας όσο και του πυροσβέστη που βρίσκεται επάνω σε αυτήν. Ο δεύτερος κίνδυνος που διατρέχει είναι να πέσει από την κορυφή της κλίμακας, σε περίπτωση που το παράθυρο διαρρηχθεί βίαια από μέσα προς τα έξω, την ώρα που ο πυροσβέστης είναι έτοιμος να το διανοίξει.
Γι’ αυτό θα πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι η βάση της κλίμακας βρίσκεται στην κατάλληλη απόσταση από τον τοίχο του φλεγόμενου κτιρίου.
Μία κλίμακα, επίσης, μπορεί εύκολα να ολισθήσει, αν η βάση της στηρίζεται σε σπασμένα κομμάτια γυαλιών, που είναι διασκορπισμένα επάνω σε πλακόστρωτο δάπεδο ή σε αυτοκινητόδρομο, στη περίπτωση που είναι παγωμένος ή βρεγμένος. Κίνδυνος για τον πυροσβέστη υπάρχει ακόμα, αν η βάση της κλίμακας κινείται εξαιτίας των δονήσεων που προκαλούνται κατά την ανάβαση σε αυτή ή από την όποια επιχείρηση διεξάγεται στην κορυφή της.

ΤΡΟΠΟΣ ΔΙΑΝΟΙΞΗΣ ΠΑΡΑΘΥΡΩΝ

Υπάρχει περίπτωση ο πυροσβέστης να λάβει εντολή να εξαερίσει ένα ακατοίκητο κτίριο, προκειμένου να εκτονωθεί τόσο ο καπνός όσο και η θερμότητα, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η δράση της ομάδας προσβολής που θα εισέλθει στο εσωτερικό του κτιρίου.
Πολλές φορές, ένα αρπάγιο ή ένα αιχμηρό κοντάρι παρέχει καλύτερη δυνατότητα προσέγγισης και
ασφάλεια, καθώς ο πυροσβέστης μπορεί από σχετικά μεγάλη απόσταση να σπάσει το παράθυρο, χωρίς να κινδυνεύει να ανατραπεί από τη πίεση του νερού ή ακόμα και να ζεματιστεί λόγω των υψηλών θερμοκρασιών που έχουν αναπτυχθεί στον καιγόμενο χώρο.
Κοψίματα από αιχμηρά αντικείμενα και τραυματισμοί αποτελούν τη δεύτερη κύρια αιτία ατυχημάτων. Η πρώτη είναι τα διαστρέμματα. Κατά συνέπεια, ο πυροσβέστης που διενεργεί τον εξωτερικό εξαερισμό κινδυνεύει άμεσα, είτε να κοπεί από τα γυαλιά, είτε να τραυματιστεί την ώρα που προσπαθεί να ανοίξει ένα παράθυρο σε υπερκείμενο όροφο. Γι’ αυτό, αν δε μπορούμε να ανοίξουμε ένα παράθυρο με τα χέρια και πρέπει να το σπάσουμε, ο πιο ενδεδειγμένος τρόπος είναι να σταθούμε σε μια από τις δύο πλευρές του ανοίγματος, χτυπώντας το τζάμι του παραθύρου με ένα αιχμηρό κοντάρι στο επάνω μέρος του και στη συνέχεια να το διαρρήξουμε προς τα κάτω. Ωστόσο, αν άλλοι πυροσβέστες ερευνούν για τυχόν θύματα στο εσωτερικό του καιόμενου χώρου, τότε πρέπει να χτυπάμε ελαφρώς το παράθυρο, σπάζοντας ένα μικρό μόνο μέρος του. Με τον τρόπο αυτό προειδοποιούμε τους συναδέλφους μας, που εργάζονται στον εσωτερικό χώρο του κτιρίου, ώστε να απομακρυνθούν εγκαίρως. Στη συνέχεια, σπάζουμε ολόκληρο το παράθυρο με το εργαλείο που χρησιμοποιήσαμε αρχικά.
Κλείνοντας, ευελπιστούμε ότι έγινε κατανοητό ότι ο πυροσβέστης που διενεργεί τον εξωτερικό εξαερισμό πρέπει να είναι και γνώστης όλων αυτών των κινδύνων και να είναι συνεχώς σε εγρήγορση, ώστε έτσι να περιορίζει στο ελάχιστο ένα πιθανό τραυματισμό του.

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ Νοέμβριος – Δεκέμβριος 2001

]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/10/exoterikos-exaerismosmia-pigi-kindinou-gia-tous-pirosvestes/feed/ 0
Επιπτώσεις από την έκθεση στον καπνό που παράγεται σε δασικές πυρκαγιές μεγάλης κλίμακας.Προτεινόμενα μέτρα αντιμετώπισης https://www.firefighters.gr/2011/07/10/epiptosis-apo-tin-ekthesi-ston-kapno-pou-paragete-se-dasikes-pirkagies-megalis-klimakas-protinomena-metra-antimetopisis/ https://www.firefighters.gr/2011/07/10/epiptosis-apo-tin-ekthesi-ston-kapno-pou-paragete-se-dasikes-pirkagies-megalis-klimakas-protinomena-metra-antimetopisis/#comments Sun, 10 Jul 2011 21:36:26 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=333 ]]> Επιπτώσεις από την έκθεση στον καπνό που παράγεται σε δασικές πυρκαγιές μεγάλης κλίμακας.Προτεινόμενα μέτρα αντιμετώπισης

 

ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΟΝ ΚΑΠΝΟ ΠΟΥ ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ ΣΕ ΔΑΣΙΚΕΣ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΜΕΤΡΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

των Μιλτιάδη Σταθερόπουλου και Σοφίας Κάρμα*
1.1. Εισαγωγή
Γενικά, οι δασικές πυρκαγιές μεγάλης κλίμακας έχουν σοβαρές επιπτώσεις στους πληθυσμούς, το περιβάλλον και την οικονομική ανάπτυξη των περιοχών που πλήττονται. Η καταστροφή μεγάλων εκτάσεων δάσους, καθώς και η απώλεια ανθρώπινων ζωών, περιουσίας και υποδομών, ειδικά όταν η δασική πυρκαγιά συνορεύει με κατοικημένες περιοχές, είναι κάποιες από αυτές. Χαρακτηριστικά αναφέρονται οι καταστροφικές πυρκαγιές στην Πελοπόννησο το καλοκαίρι του 2007.
Ωστόσο, ιδιαίτερη έμφαση θα πρέπει να δοθεί και στις σημαντικές ποσότητες καπνού που παράγονται σε πυρκαγιές μεγάλης κλίμακας, δεδομένου ότι η χημική του σύνθεση μπορεί να συνδεθεί με επιπτώσεις τόσο στην υγεία του εκτιθέμενου πληθυσμού και των πυροσβεστών, όσο και στο περιβάλλον ή τις κρίσιμες υποδομές. Τη σπουδαιότητα του θέματος αυτού, καθώς και της ανάγκης που υπάρχει για περαιτέρω διερεύνηση του τα επόμενα χρόνια σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, επιβεβαιώνει και πρόσφατο συνέδριο εμπειρογνωμόνων που διοργάνωσε το Ευρωπαϊκό Κέντρο Δασικών Πυρκαγιών του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΕΚΕΔΑΠ) το 2005, με θέμα την επίδραση του καπνού της δασικής πυρκαγιάς στην υγεία των δασοπυροσβεστών και του εκτιθέμενου πληθυσμού [1]. Στη συνέχεια, γίνεται μια εισαγωγή σε θέματα που αφορούν στη χημική σύνθεση του δασικού καπνού, την ένταση και τη διασπορά του, καθώς επίσης και στις πιθανές επιπτώσεις του στους αντίστοιχους αποδέκτες, προτείνοντας ενδεικτικά μέτρα αντιμετώπισης.
1.2 Χημική σύνθεση καπνού δασικής πυρκαγιάς
Συνολικά, πάνω από 100 με 120 διαφορετικά χημικά είδη έχουν προσδιορισθεί στον καπνό που παράγεται από την καύση δασικής ύλης. Γενικά, ο δασικός καπνός αποτελείται από υδρατμούς, μόνιμα αέρια, πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs), ημι-πτητικές οργανικές ενώσεις (SVOCs) και σωματίδια (Particulate Matter). Υδρατμοί παράγονται όταν η υγρασία της δασικής ύλης εξατμίζεται, κυρίως λόγω της θερμότητας που μεταφέρεται από το μέτωπο της φλόγας. Σε πυρκαγιές μεγάλης κλίμακας το ποσοστό των υδρατμών στο θερμό σύννεφο καπνού που δημιουργείται είναι ιδιαίτερα αυξημένο (pyro-cumulous cloud).
Στα μόνιμα αέρια συμπεριλαμβάνονται το διοξείδιο και μονοξείδιο του άνθρακα (CO2,CO), τα οξείδια του αζώτου (ΝΟχ), το υποξείδιο του αζώτου (Ν20), η αμμωνία (ΝΗ3), τα οξείδια του θείου (S0χ) και το υδρόθειο (Η2S). Σημειώνεται ότι τα πιο άφθονα είναι το διοξείδιο και μονοξείδιο του άνθρακα ενώ τα υπόλοιπα παράγονται συνήθως σε μικρότερο ποσοστό, επειδή η περιεκτικότητα της δασικής ύλης τόσο σε άζωτο, όσο και σε θείο είναι γενικά μικρή (<1 %). Το όζον (03), είναι επίσης ένα από τα αέρια που εμπεριέχεται συνήθως στον καπνό-νέφος (smoke plume) της δασικής πυρκαγιάς, το οποίο μπορεί να παραχθεί δευτερογενώς μέσω φωτοχημικών αντιδράσεων παρουσία ηλιακής ακτινοβολίας. Στις πτητικές οργανικές ενώσεις (VOCs) περιλαμβάνονται το μεθάνιο, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί και ως αέριο, άλλοι υδρογονάνθρακες, όπως οι αλειφατικοί (π.χ. αιθάνιο), αρωματικές ενώσεις (π.χ. βενζόλιο, τολουόλιο, ξυλένιο, αιθυλο-βεν-ζόλιο, στυρένιο), οξυγονωμένες ενώσεις, όπως αλκοόλες (π.χ. φαινόλη, κρεσόλες), αλδεΰδες (π.χ. ακεταλδεΰδη, φορλμαδεΰδη, ακρολεΐνη), κετόνες (π.χ. ακετόνη, 2-βουτανόνη), φουράνια (π.χ. βενζοφουράνιο), καρβοξυλικά οξέα (π.χ. οξικό οξύ), εστέρες (π.χ. μεθυλεστέρας του βενζοϊκού οξέος) ή αλογονωμένες ενώσεις, όπως ενώσεις που περιέχουν χλώριο (π.χ. χλωρομεθάνιο). Στις ημιπτητικές οργανικές ενώσεις (SVOCs) συμπεριλαμβάνονται οι πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες (ΡΑΗs) με κύριο αντιπρόσωπο την ένωση βενζο (α) πυρένιο [2],
Σε μια δασική πυρκαγιά παράγονται επίσης ολικά αιωρούμενα σωματίδια (TSP,Total Suspended Particulate Matter), τα οποία χαρακτηρίζονται ως τα υγρά ή στερεά σωματίδια που η διάμετρος τους (μέγεθος) κυμαίνεται από 0,005 μm έως 100 μm[3], Ειδικότερα, ανάλογα με το μέγεθος τους, τα σωματίδια διαχωρίζονται σε χονδρόκοκκο (coarse ), με διάμετρο έως 10 μm (ΡΜ10) ή μεγαλύτερη, σε λεπτόκοκκα (fine), με διάμετρο έως 2,5 μη (ΡΜ2 5) ή μικρότερη, και σε πολύ λεπτά σωματίδια (ultrafine particles), με διάμετρο μικρότερη από 0,1 μm [4].
1.3 Πολυπλοκότητα χημικής σύνθεσης δασικού καπνού με βάση το μέτωπο εξάπλωσης της πυρκαγιάς
Σε περίπτωση που το δάσος συνορεύει με κατοικημένες περιοχές παρατηρείται συχνά το φαινόμενο εξάπλωσης του μετώπου της πυρκαγιάς. Σαν αποτέλεσμα, εκτός από τη δασική ύλη καίγονται και άλλα υλικά, αυξάνοντας έτσι την πολυπλοκότητα της χημικής σύνθεσης του καπνού που παράγεται. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η εξάπλωση του μετώπου σε χωματερές, αγροτικές καλλιέργειες με φυτοφάρμακα ή σπίτια. Στις περιπτώσεις αυτές μπορούν να παραχθούν προϊόντα θερμικής αποικοδόμησης φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων, οικιακών απορριμμάτων (π.χ. πλαστικού, λάστιχου, χαρτιού), καθώς και άλλων οργανικών αποβλήτων, μπαταριών αυτοκινήτων, κ.λ.π., ενώ στον παραγόμενο καπνό μπορούν να περιέχονται γυαλί, τσιμέντο, ή γύψος σε μορφή σκόνης. Σε περίπτωση που καίγονται μαζί με
τη δασική ύλη σκουπίδια και πλαστικά, π.χ. σε ενδεχόμενο εξάπλωσης της δασικής πυρκαγιάς σε χωματερή ή ακόμα και όταν η φωτιά ξεκινάει από χωματερή και εξαπλώνεται σε γειτονικό δάσος, αναμένονται στον παραγόμενο καπνό υψηλά ποσοστά διοξινών (PCDDs/PCDFs) και πολυχλωριωμένων διφαινυλίων (PCBs), καθώς και σωματιδίων που περιέχουν βαρέα μέταλλα (π.χ. μόλυβδος), τα οποία είναι ιδιαίτερα τοξικά για αυτούς που εκτίθενται [5-6].
Σύμφωνα με τα παραπάνω, δεδομένης της πολυπλοκότητας της χημικής σύνθεσης του δασικού καπνού, οι επιπτώσεις στην υγεία από την έκθεση σε αυτόν, μπορεί να θεωρηθεί το αθροιστικό ή συνεργιστικό αποτέλεσμα όλων των πιθανών επιβλαβών συστατικών που εμπεριέχονται σε αυτόν.
1.4 Ένταση και διασπορά καπνού δασικής πυρκαγιάς
Η ένταση του καπνού της δασικής πυρκαγιάς συνδέεται άμεσα με τις τιμές των συγκεντρώσεων των χημικών συστατικών του. Συνήθως, κοντά στο μέτωπο της φλόγας η ένταση του καπνού είναι μεγάλη, οπότε και οι συγκεντρώσεις των συστατικών του βρίσκονται σε υψηλά επίπεδα, με αποτέλεσμα να μπορούν να προκαλέσουν άμεσα, βραχυπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα συμπτώματα στις ομάδες που εκτίθενται.
Σε μια δασική πυρκαγιά τα φαινόμενα που εξελίσσονται είναι δυναμικά, με κυρίαρχες τις τυρβώδεις ροές σε σχέση με τις γραμμικές. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη γρήγορη εναλλαγή του προφίλ των συγκεντρώσεων των συστατικών του καπνού στο χώρο και το χρόνο και την εμφάνιση υψηλών συγκεντρώσεων κατά τόπους, οι οποίες μπορεί να είναι πολύ βλαβερές για αυτούς που εκτίθενται εξαιτίας της τοξικότητας τους. Κατάλληλες φορητές συσκευές μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την απευθείας μέτρηση της συγκέντρωσης συστατικών του δασικού καπνού στο πεδίο (Χημική Ανάλυση Πεδίου) [7-8]
Πίνακας 1. Μέσοι όροι συγκεντρώσεων (average values) συστατικών του δασικού καπνού, τα οποία μετρήθηκαν στο πεδίο για χρόνο 20-30 min, σε συνθήκες μεγάλης έντασης καπνού (smoky conditions).
Συστατικό                         Συγκέντρωση
CO                                       54 ppm

CO2                                     350 ppm

Βενζόλιο                               0,22 ppm

Τολουόλιο                            0,12 ppm

Ξυλένιο                                 0.08 ppm

Ακρολεΐνη                             0,071ppm

Φορμαλδεΰδη                       0,468 ppm

Βενζο (α) πυρένιο (BaP)3       7,1 ngm-3

ΡΜ 2.5                                    7.000 μgm-3, 2.300 μgm-3
Αξίζει να σημειωθεί επίσης, ότι σε δασικές πυρκαγιές μεγάλης κλίμακας παράγονται μεγάλες ποσότητες καπνού-νέφους, οι οποίες μπορούν να μεταφερθούν σε πολύ μακρινές αποστάσεις, πλήττοντας όχι μόνο τις περιοχές που βρίσκονται κοντά στο μέτωπο, αλλά και αυτές που βρίσκονται στην πορεία του καθώς μεταφέρεται. Σημαντικό ρόλο για τη διασπορά ταυ καπνού-νέφους διαδραματίζουν οι μετεωρολογικές συνθήκες, όπως είναι η κατεύθυνση και ταχύτητα των ανέμων, η σχετική υγρασία, η θερμοκρασία, η σταθερότητα της ατμόσφαιρας που καθορίζει την κάθετη μετακίνηση του καπνού, το ύψος ανάμειξης, καθώς και η τοπογραφία [12].
1.5 Επιπτώσεις του δασικού καπνού στην υγεία του εκτιθέμενου πληθυσμού
Ο καπνός της δασικής πυρκαγιάς μπορεί να έχει επιπτώσεις στην υγεία τόσο των πυροσβεστών, όσο και του ευρύτερου πληθυσμού. Τα συμπτώματα μπορούν να είναι άμεσα (acute), βραχυπρόθεσμα (shorte-term) ή μακροπρόθεσμα (long-term). Οι επιπτώσεις στην υγεία από την έκθεση στο δασικό καπνό σχετίζονται άμεσα με παράγοντες, όπως είναι η τοξικότητα των συστατικών του, τα χαρακτηριστικά της έκθεσης (π.χ. συχνότητα, διάρκεια), καθώς επίσης και ο βαθμός ευπάθειας του εκτιθέμενου πληθυσμού (άτομα με αναπνευστικά προβλήματα ή άσθμα, με καρδιοαγγειακές ασθένειες, ηλικιωμένοι, παιδιά, βρέφη, έγκυες γυναίκες, καπνιστές).
Στη συνέχεια γίνεται ταξινόμηση ορισμένων συστατικών του καπνού με βάση την τοξικότητα τους [2]:
Ερεθιστικά του αναπνευστικού συστήματος (Respiratory irritants): Μπορούν να προκαλέσουν φλεγμονή στους βλεννογόνους αδένες, όπως για παράδειγμα οι αλδεΰδες (π.χ. φορμαλδεΰδη, ακρολεΐνη).
Ασφυξιογόνα (Aspyxiants): Εμποδίζουν τη διαδικασία οξυγόνωσης των ιστών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το μονοξείδιο του άνθρακα (CΟ), το οποίο συνδέεται με την αι-μογλοβίνη του αίματος προς καρβοξυ-αιμογλοβίνη (CΟΗb), εκτοπίζοντας το οξυγόνο. Γενικά, το ποσοστό (CΟΗb) στο αίμα δεν πρέπει να ξεπερνά το 5%. Τα συμπτώματα ποικίλουν από μειωμένη ικανότητα εργασίας, ζάλη, λιποθυμία, μέχρι και θάνατο, όταν το επίπεδο της (CΟΗb) στο αίμα είναι πάνω από 70 %. Σημειώνεται, ότι ασφυξία μπορεί να προκληθεί όταν το οξυγόνο που εισπνέεται είναι σε ποσοστό κάτω από 5%. Αυτό μπορεί να συμβεί κυρίως σε συνθήκες περιορισμένου οξυγόνου, όπως στη φάση χωρίς φλόγα, κυρίως κατά την αναζωπύρωση της φωτιάς (smouldering). Γενικά, για παρατεταμένη έκθεση στον καπνό το ασφαλές όριο εισπνεόμενου οξυγόνου είναι 17%.
Καρκινογόνα (Carcinogens): Είναι γνωστό ότι μπορούν, ή πιστεύεται ότι μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο στον άνθρωπο. Με βάση δείκτες αξιολόγησης από τον Αμερικάνικο Οργανισμό Περιβάλλοντος (Environmental protection Agency,USEPA), το βενζόλιο, οι πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες (π.χ. βενζο (α)πυρένιο), τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs) και οι διοξίνες (PCDDS/PCDFs) θεωρούνται καρκινογόνα.
Μεταλλαξιογόνα (Mutagens): Προκαλούν μετατροπές στο γενετικό υλικό, που θεωρείται πρόδρομος για την ανάπτυξη καρκίνου (π.χ. φορμαλδεΰδη). Τα τερατογόνα επίσης ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία, τα οποία προκαλούν γενετικές μεταλλάξεις, που όμως δεν κληρονομούνται, όπως π.χ. είναι το τολουόλιο.
Συστηματικές τοξίνες (Systemic Toxins): Μπορούν να έχουν τοξική δράση στον άνθρωπο, σαν αποτέλεσμα της διάχυσης τους σε όλο τον οργανισμό, ανεξάρτητα από το αρχικό σημείο στο οποίο εισέβαλαν, όπως τα βαρέα μέταλλα, (π.χ. μόλυβδος), τα οποία συνήθως προσροφώνται στην επιφάνεια των λεπτόκοκκων σωματιδίων.
Τοξική δράση των σωματιδίων: Γενικά, τα λεπτόκοκκα σωματίδια (fine), θεωρούνται πιο επιθετικά σε σχέση με τα χονδρόκοκκο (coarse), Τα Λεπτόκοκκα σωματίδια εισχωρούν στο αναπνευστικό σύστημα και αποτίθενται στους τερματικούς βρόγχους και τις πνευμονικές κυψελίδες. Επιπλέον, το γεγονός ότι τα σωματίδια αυτά λειτουργούν και σαν πυρήνες προσρόφησης επιβλαβών ουσιών, όπως είναι οι πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες (ΡΑΗs), έχει σαν αποτέλεσμα να εισχωρούν στους πνεύμονες πολύ τοξικές ουσίες, με τον τρόπο που περιγράφηκε παραπάνω.
Κάποια από τα βασικά συμπτώματα λόγω έκθεσης σε σωματίδια είναι ο σοβαρός ερεθισμός ή οι πιθανές βλάβες των οφθαλμών, η πρόκληση αναπνευστικών προβλημάτων ή η επιδείνωση τους, όπως είναι το άσθμα, η βρογχίτιδα, καρδιακές παθήσεις, κ.ά. Αξίζει να σημειωθεί, ότι η απόθεση των σωματιδίων στο αναπνευστικό σύστημα εξαρτάται όχι μόνο από το σχήμα και το μέγεθος τους, αλλά και από αναπνευστικές παραμέτρους, όπως είναι ο ρυθμός της αναπνοής. Η παρουσία μεγάλου ποσοστού διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, καθώς και η έντονη άσκηση προκαλούν αύξηση του ρυθμού της αναπνοής, με αποτέλεσμα να εισπνέονται μεγαλύτερα ποσοστά σωματιδίων [13-14]. Το παραπάνω γεγονός μπορεί να παρατηρηθεί για παράδειγμα στο στάδιο με φλόγα της δασικής πυρκαγιάς, όπου παράγονται μεγάλες ποσότητες διοξειδίου του άνθρακα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται και ο ρυθμός εισπνοής σωματιδίων από τους πυροσβέστες.
1.6 Επιπτώσεις του δασικού καπνού στο περιβάλλον
Οι επιπτώσεις του δασικού καπνού στο περιβάλλον μπορεί να είναι βραχυπρόθεσμες ή μακροπρόθεσμες [2]. Μερικές από τις βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις του δασικού καπνού περιλαμβάνουν την αύξηση του επιπέδου της συγκέντρωσης, του διοξειδίου του άνθρακα (C02) και των αιωρούμενων σωματιδίων, καθώς επίσης και τοπικές αλλαγές στο κλίμα, οι οποίες επιδρούν στις λειτουργίες των φυτών στα δάση. Στις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις του καπνού που παράγεται σε δασικές πυρκαγιές μεγάλης κλίμακας, συγκαταλέγονται οι πιθανές αλλαγές του κλίματος σε παγκόσμιο επίπεδο. Ειδικότερα, η αύξηση του τροποσφαιρικού όζοντος (Ο3) (ground-level ozone), λόγω φωτοχημικών αντιδράσεων των συστατικών του καπνού με το διοξείδιο του αζώτου (Ν02) παρουσία ηλιακής ακτινοβολίας, όπως για παράδειγμα του μονοξειδίου του άνθρακα (C0) και των πτητικών οργανικών ενώσεων (VOCs), είναι μία από τις σοβαρές συνέπειες του καπνού στο περιβάλλον. Το τροπο-σφαιρικό όζον (Ο3) μαζί με άλλα αέρια, όπως είναι το διοξείδιο του άνθρακα (C02), το μεθάνιο (CΗ4), το υποξείδιο του αζώτου (Ν2O) και κυρίως οι υδρατμοί (Η20) που παράγονται κατά την καύση δασικής ύλης, θεωρούνται ότι συμβάλουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου. Επιπρόσθετα, τα σωματίδια του καπνού που επικάθονται σε επιφάνειες μπορούν να προκαλέσουν ρύπανση των υδάτων και διάβρωση του χώματος. Σε μια πιθανή βροχή, τα σωματίδια συνήθως παρασύρονται, με αποτέλεσμα να μεταφέρονται σε λίμνες ή ποταμούς και να διαταράσσουν την ισορροπία των υδροβιότοπων. Συγκεκριμένα, τα νιτρικά (nitrate) και θειικά (sulfate) σωματίδια συμβάλουν συνήθως στη διαμόρφωση όξινου ρΗ, ενώ τα σωματίδια που περιέχουν ιχνοστοιχεία (trace metals), όπως ασβέστιο (Ca), Μαγνήσιο (Μg) ή Κάλιο (Κ), συντελούν στη δημιουργία αλκαλικού ρΗ [15],
1.7 Επιπτώσεις του δασικού καπνού σε κρίσιμες υποδομές
Κρίσιμες θεωρούνται υποδομές, όπως είναι οι αυτοκινητόδρομοι, τα αεροδρόμια, τα λιμάνια, τα νοσοκομεία, τα σχολεία και τα στρατόπεδα. Οι κρίσιμες υποδομές μπορούν να επηρεαστούν άμεσα ή έμμεσα από το νέφος (haze) του δασικού καπνού, είτε επειδή βρίσκονται κοντά στο μέτωπο της πυρκαγιάς, είτε γιατί το νέφος μπορεί να μεταφερθεί προς το μέρος τους λόγω μετεωρολογικών συνθηκών.
Το σημαντικότερο πρόβλημα που προκύπτει λόγω του νέφους είναι η μείωση της ορατότητας. Ενδεικτικά αναφέρεται, ότι κατά τις δασικές πυρκαγιές που έλαβαν χώρα το 1994 στη Σουμάτρα, η μέση ημερήσια τιμή οριζόντιας ορατότητας στη Σιγκαπούρη δεν ξεπερνούσε τα 2 km. Τα πιθανά συμπτώματα εξαιτίας της μειωμένης ορατότητας είναι η διαταραχή της ομαλής λειτουργίας των υποδομών, όπως για παράδειγμα η ακύρωση ή η μείωση του αριθμού των αεροπορικών πτήσεων. Λόγω της μειωμένης ορατότητας μπορούν επίσης να προκληθούν ατυχήματα στους αυτοκινητόδρομους ή αεροπορικά δυστυχήματα, π.χ. το Σεπτέμβριο του 1997 στη Σουμάτρα, υπήρξε πτώση αεροπλάνου με 234 θύματα [16].
1.8 Προτεινόμενα μέτρα αντιμετώπισης
Στα μέτρα αντιμετώπισης των επιπτώσεων του δασικού καπνού συμπεριλαμβάνεται η ανάλυση της επικινδυνότητας του (Forest Smoke Risk Assessment). Στα πλαίσια αυτά γίνεται καθορισμός δεικτών αξιολόγησης (assessment endpoints) της επικινδυνότητας του δασικού καπνού σαν αίτιο (stressor) πιθανών προβλημάτων και συμπτωμάτων καταρχήν, και κατά δεύτερον γίνεται σύνδεση μεταξύ αιτίου, προβλημάτων και συμπτωμάτων με στόχο τον καθορισμό των αντίστοιχων ενεργειών πρόληψης, περιορισμού και αντιμετώπισης [17-18].
Ένα ακόμα εργαλείο για μια πρώτη εκτίμηση της πιθανής τοξικότητας του παραγόμενου καπνού θα μπορούσε να είναι η χρήση ενός οδηγού εκτίμησης της ποιότητας του αέρα (road-map), ο οποίος βασίζεται στην εξάπλωση του μετώπου της δασικής πυρκαγιάς σε γειτονικές περιοχές [5]. Επιπλέον, η εφαρμογή της Χημικής Ανάλυσης Πεδίου για τη συνεχή παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο της συγκέντρωσης επιβλαβών συστατικών του δασικού καπνού αποτελεί την πλέον αξιόπιστη μέθοδο για την εκτίμηση της επικινδυνότητας της κατάστασης κοντά στο μέτωπο της φωτιάς, κυρίως για τις επιχειρησιακές ομάδες, αλλά και σε απόσταση από αυτό, κυρίως για τον εκτιθέμενο πληθυσμό, ώστε να λαμβάνονται κατάλληλα μέτρα προστασίας (π.χ. χρήση μασκών, εκκένωση πληθυσμών κ.λ.π.). Η Ερευνητική Μονάδα Χημικών Αναλύσεων και Τεχνολογίας πεδίου στο ΕΜΠ έχει αναπτύξει τα τελευταία πέντε χρόνια μια μεταφερόμενη μονάδα χημικών αναλύσεων πεδίου, η οποία έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία για μετρήσεις σε πραγματικές συνθήκες [5,7-8].
Επιπρόσθετα, προτεινόμενες ενέργειες για την προστασία της υγείας του εκτιθέμενου πληθυσμού με βάση τις μετρούμενες συγκεντρώσεις σωματιδίων δασικού καπνού και εναλλακτικά της ορατότητας, παρουσιάζονται στους Πίνακες 2 και 3, αντίστοιχα [1^.
Για την καλύτερη οργάνωση και αξιοποίηση των δεδομένων που προκύπτουν έπειτα από μια δασική πυρκαγιά μεγάλης κλίμακας, μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί ένας φάκελος καταγραφής αξιόπιστων δεδομένων. Ο φάκελος αυτός μπορεί να περιλαμβάνει γεωγραφικά και μετεωρολογικά δεδομένα, δεδομένα βλάστησης, δεδομένα για τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν προς κατάσβεση των πυρκαγιών, καθώς επίσης και δεδομένα σχετικά με τις επιπτώσεις στην υγεία (αριθμός εισαγωγών σε νοσοκομεία λόγω έκθεσης στο δασικό καπνό), στο περιβάλλον, στα σπίτια και στις υποδομές. Στο πλαίσιο αυτό, αναπτύχθηκε ένας τέτοιος φάκελος με πρωτοβουλία του ΕΚΕΔΑΠ και σε συνεργασία με τους αντίστοιχους φορείς και υπηρεσίες, ο οποίος αφορούσε στην αξιόπιστη καταγραφή των παραπάνω δεδομένων για τις δασικές πυρκαγιές στην Πελοπόννησο, κατά το χρονικό διάστημα 24-31 Αυγούστου 2007(μελέτη πρίπτωσης) [19]. Ο φάκελος αυτός μπορεί να αποτελέσει μια βάση για τη δημιουργία μελλοντικών αντίστοιχων φακέλων μεγάλων δασικών πυρκαγιών
1.9 Συμπερασματικά
Ο δασικός καπνός, ανάλογα και με την πιθανή πορεία εξάπλωσης του μετώπου της δασικής πυρκαγιάς σε χωματερές, αγροτικές καλλιέργειες με φυτοφάρμακα, κατοικίες κ.ά., μπορεί να αποτελέσει ένα τοξικό νέφος που θέτει σε κίνδυνο τους πιθανούς αποδέκτες. Στα προτεινόμενα μέτρα αντιμετώπισης των επιπτώσεων από την έκθεση σε δασικό καπνό συμπεριλαμβάνεται ένας οδηγός εκτίμησης ποιότητας αέρα με βάση το μέτωπο εξάπλωσης της δασικής πυρκαγιάς. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί φορητή μονάδα χημικών αναλύσεων πεδίου για την έγκαιρη ανίχνευση επικίνδυνων συστατικών του δασικού καπνού (π.χ. μονοξειδίου του άνθρακα, σωματιδίων) στο πεδίο και τη λήψη αποφάσεων από τους επιχειρησιακούς φορείς. Πίνακες ενεργειών για την προστασία του εκτιθέμενου πληθυσμού από τον καπνό με βάση τις συγκεντρώσεις των σωματιδίων ή τη μειωμένη ορατότητα αποτελούν επιπρόσθετα εργαλεία αντιμετώπισης των πιθανών επιπτώσεων. Οργανωμένοι φάκελοι δεδομένων που αφορούν σε δασικές πυρκαγιές μεγάλης κλίμακας μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν με τη μορφή χρήσιμων συμπερασμάτων (lessons learned), ενώ μπορεί να γίνει και η εκπαίδευση των αντίστοιχων επιχειρησιακών φορέων με χρήση σεναρίων μεγάλων δασικών πυρκαγιών. Αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχει ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση θεμάτων που αφορούν σε όρια έκθεσης, κριτήρια εκκένωσης και κατάλληλα μέσα ατομικής προστασίας (ΜΑΠ), τόσο για τους πυροσβέστες όσο και για τον εκτιθέμενο πληθυσμό.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1) FFNet, Forest Fire Net, Vol 3, Special Issue with the proceedings of the teleconference: «Short and long term health impacts of forest fire smoke on the lire-fighters and the exposed population», European Center for Forest Fires of the Council of Europe (ECFFj, October 2005 (httpJ/www.civilprotection. gr/ecff/docs/FFNetJ.pdf)
2) Statheropoulos M. and Goldammer J.G., Vegetation Fire Smoke: Nature, Impacts and Policies to reduce negative consequences on humans and the environment European and Mediterranean Major Hazards Agreement (EUR-OPA), 4th International Wildland Fire Conference, Sevilla, Spain, 13-17 May 2007. (https://www.civilprotection.gr/ecff/scientificJssues.htm)
3) CERA, Canadian Environmental Protection Act, National Ambient Air Quality Objectives of particulate matter Part 1, Science Assessment document. Minister Public Works and Government Services, ISBN 0-662-26715-X, Cat. No. H46-2/98-220-1E, 1999.
4) Sandstrom T, Nowak D. and Van Bree L, Health effects of coarse particles in ambient air: messages for research and decision-making. Eur. Respir. J., 26 (2005) 187-188.
5) Statheropoulos M. and Karma S., Complexity and origin of the smoke components as measured near the flame-front of a real forest fire incident: A case study, J Anal Appl Pyrolysis, 78 (2007) 430-437.
6) Κάρμα Σ. ,Χημική ανάλυση πεδίου για τον προσδιορισμό της ποιότητας του αέρα σε καταστάσεις μεγάλης δασικής πυρκαγιάς:επιπτώσεις στον πληθυσμό και στους δασοπυροσβέστες,Διδακτορική διατριβή,Ιούνιος 2007.
7) Statheropoulos M„ Karma S. and Katsou E., Instrumentation for field monitoring in forest fires, FFNet, 4 (2006) 10-17
(https://www.civilprotection.gr/ecff/docs/FFNet_4.PDF)

8) Statheropoulos M, Karma S, ‘Analytical methods for air quality monitoring in a forest fire», ON-SITE Analysis & Homeland Security proceedings, January 28-31, Baltimore, U.S.A., 2007
9) Reinhardt IE., Ottmar R.D., Hanneman A.J.S., Smoke exposure among firefighters at prescribed burns in the Pacific Northwest. Res. Pap. PNW-RP-526. Portland, OR: U.S. Department of Agriculture, Forest Service, Pacific Northwest Research Station 2000, 45 pp.
10) Pinto J.P and Grant L.D., Approaches to monitoring of air pollutants and
evaluation of health impacts produced by biomass burning. Health Guidelines for Vegetation Fire Events-Background Papers. Lima, Peru, 6-9 October 1998, WHO/UNEP/WMO, 1999: 147-185.
11) Miranda A.I., Ferreira J., Valente J.. Santos P.. Amorim J.H., Borrego C, Smoke measurements during Gestosa-2002 experimental field fires, Int. J. Wildland Fire, 14 (2005) 107-116.
12) US NWCG. US National Wildfire Coordination Group. Fire Use Working team, Smoke Management Guide for prescribed and Wildland fire, In: Hardy CC. Ottmar RD, Peterson JL Core JE, Seamon P. editors. December 2001, 226 pp.
13) Fowler C. 1, Human health impacts of forest fires in the Southern United States: A literature review, J. Ecol. Anthrop.. 7 (2003) 39-59.
14) Chapman R.L., Dawes G.S., Rurak D.W. and Wilds PL., Breathing movements in fetal lambs and the effect of hypercapnia, Physiol., 302 (1980) 19-29.
15) Radojevic M., Chemistry of Forest Fires and Regional Haze with Emphasis on Southeast Asia. Pure and Applied Geophysics, 160 (2003) 157-187.
16) WHO/UNEP/WMO, Health Guidelines for Vegetation Fire Events -Guideline document. In: Schwela OH, Goldammer JG, Morawska LH. Simpson O, editors. 6-9 October 1998, Lima, Peru, 1999, 219 pp.
17) Dokas I., Statheropoulos M. and Karma S., Integration of Field chemical data in initial risk assessment of forest fire smoke, Sci. Total Environ., 376 (2007) 72-85
18) Statheropoulos M., Dokas I. and Karma S., Risk assessment of forest fire smoke, using Cause-Problem-Symptom analysis, FFNet, 4 (2006) 130-142 (https://www.civilprotection.gr/ecffldocs/FFNetJ.PDF)
19) FFNet, Forest Fire Net, Vol 5, Forest fires in Greece during summer 2007: The data file of a case study (https://www.civilprotection.gr/ecfl/docs/ FFNet_5.pdf)
Ο Μιλτιάδης Σταθερόπουλος είναι καθηγητής στη Σχολή Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Η ερευνητική του δραστηριότητα εστιάζεται σε θέματα Χημικής Ανάλυσης Πεδίου και εφαρμογών της σε φυσικές καταστροφές.
Η Σοφία Κάρμα είναι Δρ. Χημικός Μηχανικός του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Η Διδακτορική της διατριβή είχε θέμα: «Χημική ανάλυση πεδίου για τον προσδιορισμό της ποιότητας του αέρα σε καταστάσεις μεγάλης δασικής πυρκαγιάς: επιπτώσεις στον πληθυσμό και στους δασο-πυροσβέστες» (Ιούνιος 2007)._

Icon
]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/10/epiptosis-apo-tin-ekthesi-ston-kapno-pou-paragete-se-dasikes-pirkagies-megalis-klimakas-protinomena-metra-antimetopisis/feed/ 0
Ψυχολογική κατάσταση των θυμάτων https://www.firefighters.gr/2011/07/10/psichologiki-katastasi-ton-thimaton/ https://www.firefighters.gr/2011/07/10/psichologiki-katastasi-ton-thimaton/#comments Sun, 10 Jul 2011 21:30:01 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=326 ]]> Ψυχολογική κατάσταση των θυμάτων

 

ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΘΥΜΑΤΩΝ
Τι σημαίνει να είναι κάποιος «θύμα»; Ενήλικας ή παιδί; Θύμα ενός τροχαίου ατυχήματος; Μιας σωματικής ή μιας σεξουαλικής επίθεσης; Ποια είναι αυτά τα άτομα τα οποία, κάποιες φορές, μένουν αξέχαστα στους πυροσβέστες; Τι βιώνουν τα θύματα; Από ποια στάση και από ποια λόγια των διασωστών τους έχουν ανάγκη;
Το επάγγελμα του πυροσβέστη είναι δύσκολο. Μος φέρνει αντιμέτωπους με ανθρώπους -άντρες, γυναίκες ή παιδιά- οι οποίοι βρίσκονται στη θέση του θύματος. Είναι συχνά δύσκολο να τους αντιμετωπίσουμε όταν χρειάζονται ψυχολογική υποστήριξη. Ορισμένες φορές, μάλιστα, μπορεί να θεωρηθεί ως επιβάρυνση στο ήδη δύσκολο έργο των πυροσβεστών.
Ωστόσο, η σχέση που αναπτύσσει ο πυροσβέστης με το θύμα, όσο σύντομη και αν είναι αυτή, μπορεί να παίξει έναν βασικό ρόλο στην ιστορία μιας ζωής που ξαναρχίζει.
ΝΑ ΜΗΝ ΕΥΤΕΛΙΖΕΤΑΙ Ο ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΣ ΠΟΝΟΣ
Τους μήνες που ακολουθούν μετά από ένα ατύχημα, εκτός από τους σωματικούς πόνους αναβιώνουν αισθήσεις, μυρωδιές, εφιάλτες, «πόνοι ψυχικοί». Η όλη κατάσταση του ατυχήματος δε μοιάζει να έχει νόημα. Για το θύμα η σκηνή επαναλαμβάνεται μέρα – νύχτα (φλας μπακ και εφιάλτες), με ορισμένα κενά. Κενά, διότι το θύμα έχασε κάποιες στιγμές ή ώρες, τις οποίες έχει απωθήσει στα βάθη του μυαλού του, καθώς γι’ αυτό ήταν κάτι το αφόρητο. Και εάν όλο αυτό επαναλαμβάνεται ασταμάτητα, είναι διότι λείπει η απάντηση. Μια απάντηση, η οποία θα εμποδίσει το δράμα να γυρνά μέσα στο μυαλό του θύματος και να επαναλαμβάνεται.
Για να ξεχάσει, λοιπόν, το «τραυματισμένο» άτομο την κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει, πρέπει να του μιλάμε. Αυτό δεν διαρκεί ώρες, ούτε λεπτά, το πολύ 10 με 20 δευτερόλεπτα ζωτικής σημασίας:
«Κυρία μου βλέπω ότι υποφέρετε- Είμαστε μαζί σας».
Το να μιλάμε στο θύμα σημαίνει ότι το σεβόμαστε, δεν υποβιβάζουμε και δεν εξευτελίζουμε αυτό που ζει. Δεν είναι δυνατόν, για ένα τραυματισμένο σωματικά και ψυχικά άτομο από το δράμα το οποίο ζει ν’ ακούει να του λένε:
«Ξεφύγατε μια χαρά, τυχερός ήσασταν»
Από τι ξέφυγε; Απ’ το θάνατο; Απ’ τη ζωή; Σε σχέση με τι; Με ποιον; Ποιοι είμαστε εμείς που θα κρίνουμε τη σημασία ενός γεγονότος;
Ο πόνος… Ορισμένες φορές συμβαίνει να μένει αξέχαστος. Είτε είναι ψυχικός, είτε σωματικός. Ο πόνος του να έχει αγγίξει κανείς το θάνατο, μια απαγορευμένη για τους ανθρώπους ζώνη. Το να βιώνει κάποιος την ιδέα του θανάτου τόσο βίαια, να αισθάνεται το τρομακτικό του πέρασμα και να παραμένει ζωντανός είναι σχεδόν τρέλα.
«Θάνατος είναι η απώλεια της επικοινωνίας», λέει ο Φρανσουά Ντολτό στο έργο του «Μιλώντας για το θάνατο». Γι’ αυτό πρέπει να επικοινωνούμε, να εκφραζόμαστε, για να τραβήξουμε τα θύματα στην «πλευρά των ζωντανών».
ΣΤΑΣΗ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΘΥΜΑ
Στην περίπτωση που ο πυροσβέστης αντιμετωπίζει ένα θύμα, το οποίο δεν έχει χάσει τις αισθήσεις του, δεν παρουσιάζει τραύματα ζωτικής σημασίας και του λέει: «Σίγουρα, δεν έχω τίποτα», θα πρέπει ν’ ακούσει αυτά τα λόγια, να τα λάβει υπ’ όψιν του και να δώσει μια απλή απάντηση. Διότι ακόμη και εάν τα τραύματα του θύματος δε θέτουν τη ζωή του σε κίνδυνο, παρ’ όλα αυτά, η απειλή κατά της ζωής του πλανάται. Τη στιγμή του ατυχήματος το θύμα περιμένει μια απάντηση, η οποία, με το ανάλογο ύφος και τα κατάλληλα λόγια, θα του τονίσει ότι ζει.Τα λόγια του πυροσβέστη είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ της βιωμένης πραγματικότητας και της υποκειμενικής πραγματικότητας του ατυχήματος.
Το να του πούμε: «Πράγματι βλέπουμε πολλά πράγματα, αλλά εμείς είμαστε εδώ για εσάς και τώρα ασχολούμαστε με εσάς», δε σημαίνει ότι του εντείνουμε την ανησυχία για τα τραύματα του, αλλά διαβεβαιώνουμε το θύμα ότι έχει το δικαίωμα να υποφέρει, να σκέφτεται τον εαυτό του και τίποτε περισσότερο.
Εάν το θύμα ρωτά για τη σοβαρότητα των τραυμάτων του, το να μην του απαντάμε αυτό εντείνει την αγωνία βεβαίως, αλλά το Θύμα δεν πρέπει να έρθει αντιμέτωπο με μια ψυχολογικά κσταστροφική σιωπή.
Τέλος ορισμένα θύματα υποβιβάζουν αυτό που ζουν, σαν ένα είδος άρνησης απέναντι σε μία τρομακτική κατάσταση. Η άρνηση – αποφυγή από εμάς του υποβιβασμού αυτού που βιώνουν, θα τους βοηθήσει στη συνέχεια να επανακτήσουν το γεγονός πιο γρήγορα. Τα θύματα που δε λένε τίποτα, υφίστανται για χρόνια τις συνέπειες του τραυματισμού τους. Ανεξήγητη εξασθένηση για ένα ή και περισσότερα χρόνια μετά το ατύχημα, επαγγελματική εξάντληση, αίσθημα κατωτερότητας, τάσεις αυτοκτονίας. ..
ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΙΣΜΟΥ
Όταν σημειώνεται ένα τραυματικό γεγονός (π.χ. μαζικό ή τροχαίο ατύχημα), το θύμα υφίσταται έναν βίαιο κλονισμό, που καταπατά το αίσθημα του άτρωτου και της αθανασίας. Για ένα άτομο, που βιώνει ένα τέτοιο γεγονός, θα υπάρχει εφεξής ένα πριν και ένα μετά. Σύμφωνα με τη φροϋδική θεωρία, η τραυματική εμπειρία χαρακτηρίζεται από τέσσερις βασικές παραμέτρους.
Κατ’ αρχάς, το άτομο έρχεται αντιμέτωπο με μία απειλή κατά της ζωής του: με το θάνατο. Η ιδέα του θανάτου αναβιώνει όταν σημειωθεί νέος τραυματισμός, ανεξάρτητα από τη σοβαρότητα των σωματικών τραυμάτων του θύματος.
Αυτή η εμπειρία χαρακτηρίζεται από τρόμο. Αυτό είναι η δεύτερη παράμετρος. Ο τρόμος είναι έκπληξη, σιωπή.
Αυτός ο τρόμος μπορεί να διαρκέσει μερικές ώρες ή και μερικές μέρες. Στη συνέχεια, αντικαθίσταται από άγχος, το οποίο όμως δεν πρέπει να το συγχέουμε με την τραυματική εμπειρία, αλλά προστίθεται στο βιωμένο γεγονός.
Η τραυματική εμπειρία διαρρηγνύει τον ψυχισμό, ενώ το άγχος δημιουργεί στο θύμα μια μορφή πίεσης. Για το θύμα όλα συνθλίβονται, δεν έχει πια σημάδια, είναι σα διαμελισμένο. Δυο καθησυχαστικά λόγια θα γίνουν ο θεμελιώδης λίθος πάνω στον οποίο το θύμα θα «ανασυντάξει» τα αισθήματα και τις αισθήσεις, τον πόνο του- θα «επανασυντάξει» τη ζωή του. Αυτό θα του επιτρέψει να αρχίσει να επαναδιοργανώνεται…
Η ΒΑΡΥΤΗΤΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ
Μόνο η επικοινωνία με το διασώστη θα επιτρέψει να φτάσουμε να αποδεχτεί το θύμα την πραγματικότητα του ατυχήματος. Ένα άτομο που έπεσε θύμα κλοπής και σωματικής επίθεσης δηλώνει:
«Όταν μου επετέθησαν, πίστευα ότι ήταν ένας εφιάλτης, ότι θα ξυπνούσα από στιγμή σε στιγμή, αλλά παρόλ’ αυτά ο εφιάλτης ήταν εκεί. Δε μπορούσα να το πιστέψω. Μου επιτίθεντο και με κλωτσούσαν σαν να μην υπήρχα… Θυμάμαι καλά τους διασώστες, που ήρθαν να με βοηθήσουν, όμως ο εφιάλτης ήταν ακόμη εκεί…».
Τα λόγια του πυροσβέστη θα βοηθήσουν ορισμένα θύματα, τα οποία έχουν τις αισθήσεις τους, να επανέλθουν στην πραγματικότητα. Τα λόγια είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ της πραγματικότητας και της μη-πραγματικότητας.
Όμως, το τραύμα είναι μια αντίληψη, που συνθλίβει το θύμα και σε ορισμένες περιπτώσεις ανεπανόρθωτα. Το τραύμα είναι συχνά μια μυρωδιά, ένα έντονο φως, ένας εκκωφαντικός θόρυβος. Αυτή είναι και η τελευταία παράμετρος της φροϋδικής θεωρίας. Ένα θύμα σεξουαλικής επίθεσης αναφέρει:
«Για πολύ καιρό η ανάσα του με ακολουθούσε, ήταν τρομερό (…) άκουγα από μακριά τις φωνές φοιτητών, φοιτητές… και κανείς δεν άκουγε τη δική μου φωνή… Εάν προσπαθήσω να φέρω στο μυαλό μου την επίθεση φοβάμαι και δεν θυμάμαι τίποτα, παρά μόνο φωνές, την ανάσα του και στη συνέχεια τη σειρήνα του
πυροσβεστικού. Ήξερα ότι είχε τελειώσει, αλλά ο φόβος του θανάτου ήρθε μ’ έναν παράξενο τρόπο». Ένα άλλο θύμα τροχαίου μας εξηγεί: «Νόμιζα ότι είχα παραμείνει για πολλές ώρες μέσα στο αυτοκίνητο, πίστευα ότι οι διασώστες με είχαν ξεχάσει, ήμουν τρομοκρατημένος. Έκλαιγα. Στη συνέχεια άκουσα τη σειρήνα, τότε ήξερα ότι θα σωθώ και νομίζω ότι λιποθύμησα. Ένας φοβερός ήχος με ξύπνησε ή μάλλον με συνέφερε από τη λιποθυμία μου, ούρλιαξα, νόμιζα ότι ακρωτηρίαζαν κάποιον… Ένα χέρι έπιασε το δικό μου και ένας πυροσβέστης μου εξήγησε πολύ ήρεμα, ότι έκοβαν το όχημα μου. Μιλούσε τόσο ήρεμα! Τότε σκέφτηκα ότι δε χρειαζόταν πλέον να φωνάζω αφού με είχαν ακούσει!(…) Πολύ αργότερα κατάλαβα ότι δεν είχα φωνάξει διότι το σαγόνι μου ήταν σπασμένο! Πίστευα ότι φώναζα και μάλιστα ότι με άκουγαν κιόλας!», προσθέτει μ’ ένα μεγάλο χαμόγελο.
Έτσι, λοιπόν, είναι πολύ σημαντικό οι λέξεις να υπερσκελίζουν όλους τους θορύβους: μια μηχανή κοπής μετάλλων, τις φωνές των περαστικών… Ορισμένοι πάλι κυριεύονται από εξωπραγματικές ιδέες. Γι’ αυτούς οι θόρυβοι είναι πολύ δυνατοί, ασυνήθιστοι…. Είναι σημαντικό να τους πούμε γιατί και πως θα ακουστεί ένας θόρυβος. Το ίδιο ισχύει και για τη θερμοκρασία, να τους εξηγούμε δηλαδή γιατί ζεσταίνονται ή γιατί κρυώνουν. Το θύμα πρέπει να κατανοεί γιατί το σώμα του αντιδρά με τον συγκεκριμένο τρόπο στα τραύματα που υφίσταται. Τα θύματα, τα οποία δεν έχουν τις αισθήσεις τους κατά τη διάρκεια της διασωστικής επέμβασης είναι ακόμη πιο ευαίσθητα στο ν’ αναπτύξουν συμπτώματα μετατραυματικού στρες. Διότι αυτά τα υφίστανται όλα, χωρίς εξηγήσεις.
Για τα περισσότερα θύματα, είτε έχουν χάσει είτε όχι τις αισθήσεις τους, οι ψυχολογικές συνέπειες συνίστανται στην εμφάνιση ενός συνδρόμου επανάληψης, σε τάσεις αναδίπλωσης στον εαυτό τους, σε νευρώσεις, ιδίως φοβικά σύνδρομα, τα οποία μπορεί να συνοδεύονται από ψυχοσωματικά προβλήματα.
Το να πιάσουμε το χέρι του θύματος, το να του μιλήσουμε δε μπορεί παρά να είναι ωφέλιμο. Ορισμένα θύματα, ενώ ήταν αναίσθητα κατά τη διάρκεια της επέμβασης, θυμούνται ακαθόριστους ήχους, έχουν σχηματίσει μία εντύπωση για το περιβάλλον στο οποίο βίωσαν το ατύχημα. Γι αυτό και δεν μπορούμε ν’ αρνηθούμε να μιλήσουμε στα θύματα.
ΜΙΑ ΑΛΛΗ ΜΑΤΙΑ;
Οσον αφορά στα θύματα που βρίσκονται σε υπερδιέγερση (φωνές, πανικός, τσιρίδες), είναι αδιανόητο να τους πούμε ως διασώστες ότι υπερβάλλουν. Ποιοι είμαστε εμείς που θα αποφασίσουμε για την αλήθεια της αγωνίας τους; Για τη λογική τους; Ποια είναι η λογική ενός τροχαίου ατυχήματος; Ενός συμβάντος μαζικής καταστροφής; Αυτά τα ατυχήματα, εξάλλου, δεν είναι μάλλον ασυνήθιστα για την καθημερινότητα των ανθρώπων;
Αυτή τη διάσταση του θέματος δεν πρέπει ποτέ να ξεχνά ο διασώστης όταν έρχεται αντιμέτωπος με θύματα καταρρακωμένα στο σώμα και στην ψυχή.
Ορισμένοι πυροσβέστες προτιμούν να βρεθούν αντιμέτωποι μ’ ένα αναίσθητο θύμα ή κάποιον που δεν αντιδρά. Αυτό το θύμα, ωστόσο, δεν υποφέρει λιγότερο από τα υπόλοιπα.
Τα λόγια που ως διασώστες θα πούμε σε κάποιο θύμα, είτε μπορεί είτε όχι ν’ ανταποκριθεί το θύμα σε αυτά, μπορεί να αποδειχθούν ωφέλιμα και για εμάς τους ίδιους. Απλή, σαφής και σύντομη, μια κουβέντα καθησυχαστική μπορεί να δώσει διέξοδο και στη δική μας αγωνία, να διώξει το δικό μας άγχος.

Ακόμη και εάν δεν μπορείτε να μιλήσετε, το γεγονός ότι γνωρίζετε αυτό που βιώνει ένα θύμα, είναι ήδη αρκετό. Διότι στο βάθος έχει ήδη δημιουργηθεί ένας δεσμός ανάμεσα σε διασώστη και θύμα, αόρατος μεν, αλλά υπαρκτός. Οι κινήσεις σας θα είναι παρόμοιες αλλά διαφορετικές. Τα λόγια σας θα είναι τα ίδια αλλά φορτισμένα από· αυτό που ήδη γνωρίζετε: τον πόνο.

 

Σημείωμα του Επιμελητή
Παραπάνω, παρατέθηκε αυτούσιο το άρθρο από το γαλλικό περιοδικό. Πόσοι από εμάς δεν τα χουμε νιώσει, δεν τα ‘χουμε σκεφτεί κατά την ενάσκηση των καθηκόντων μας;
Έχουμε δει θύματα σε σεισμούς άλλοτε να διασώζονται και άλλοτε να καταλήγουν, λίγο μετά τη διάσωση τους, θύματα σε τροχαία -καθημερινό φαινόμενο- και σε τόσες άλλες διασωστικές επιχειρήσεις. Θύματα με τα οποία «δένεσαι» εκείνη τη στιγμή «χρεώνεσαι» κατά κάποιο τρόπο τη ζωή τους, τα δίνεις όλα για να τα διασώσεις και μετά δεν τα ξαναβλέπεις ποτέ.
Πρέπει να τους ξαναδείς ή όχι; Είναι ένα ερώτημα που η ψυχολογική απάντηση είναι μάλλον όχι.
Αλλά, παράλληλα με την εδώ παρουσιαζόμενη ψυχολογική προσέγγιση των θυμάτων, υπάρχει και η ψυχολογική προσέγγιση του διασώστη. Πως θα αποφορτιστεί συναισθηματικά και ψυχολογικά ο άνθρωπος (πυροσβέστης – διασώστης) που ξαφνικά μέρα – νύχτα, χειμώνα – καλοκαίρι, καλείται να «συζήσει» και να αντιμετωπίσει το θάνατο και την καταστροφή;
Ο άνθρωπος αυτός διάγει μία φυσιολογική κατά τα άλλα ζωή, έχει
οικογένεια, φίλους, συναισθήματα.
Ποιος θα τον αποφορτίσει; Πόσο καιρό μετά θα σκέφτεται το δύσκολο έργο που κλήθηκε να αντιμετωπίσει, Και είναι όλα αυτά χωρίς τίμημα; Ή μήπως αυτή η συχνά σκληρή πραγματικότητα διαμορφώνει επαγγελματίες με ιδιαίτερες ανάγκες και συμπεριφορές;
Πηγή: «Le sapeur Pompier». Υγεία-Ψυχολογία: «Paroles de Victimes»,
Georgette Sarrazin (Κλινική Ψυχολόγος), τ. 995, Μάρτιος 2004, σσ. 56-59.
Επιμέλεια κειμένου: Επιπυραγός Ιωάννης Γαϊτανίδης Μετάφραση κειμένου: Δοκ. Ανθ/γός Γαβριηλίδου Σοφία*

*(Ο βαθμός και η ιδιότητα του συγγραφέα κατά την δημοσίευση του άρθρου)

 

Πυροσβεστική Επιθεώρηση   Ιούλιος – Αύγουστος 2004

]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/10/psichologiki-katastasi-ton-thimaton/feed/ 0
Η πυρκαγιά τέθηκε υπό έλεγχο – Μετά τι ; https://www.firefighters.gr/2011/07/10/319/ https://www.firefighters.gr/2011/07/10/319/#comments Sun, 10 Jul 2011 21:25:08 +0000 vavel https://www.firefighters.gr/?p=319 ]]> Η πυρκαγιά τέθηκε υπό έλεγχο – Μετά τι ;

Πυραγού Καπάκη Ιωάννη
(Ο βαθμός και η ιδιότητα του συγγραφέα κατά την δημοσίευση του άρθρου)

 

Πριν από την αποχώρηση των πυροσβεστικών δυνάμεων από τον τόπο του συμβάντος και μετά τον έλεγχο μιας πυρκαγιάς, αρκετές δουλειές συνεχίζουν να βρίσκονται σε εξέλιξη, όπως για παράδειγμα, η παροχή πρώτων βοηθειών από το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό σε τραυματισμένους πολίτες ή πυροσβέστες, η συλλογή πληροφοριών από το ανακριτικό τμήμα για την εξακρίβωση των αιτίων της πυρκαγιάς, η εκτίμηση της διασωθείσας περιουσίας, καθώς και των ζημιών. Επίσης, ανάλογα με το μέγεθος και το είδος του συμβάντος, ο επικεφαλής μπορεί να χρειαστεί να δώσει πρακτικές συμβουλές και πληροφορίες, καθώς και βοήθεια στους πολίτες, που τα διαμερίσματα τους καταστράφηκαν από τις φλόγες, ακόμη να παραχωρήσει συνέντευξη στους δημοσιογράφους ή να διατάξει τη μετακίνηση κάποιων πυροσβεστικών οχημάτων, προκειμένου η Τροχαία να αποκαταστήσει την κυκλοφορία στους δρόμους. Προηγείται, βέβαια, μια πολύ σημαντική δουλειά για τον επικεφαλής, προτού αποχωρήσουν οι δυνάμεις, και δεν είναι άλλη από αυτή της έκφρασης συγχαρητηρίων στους συναδέλφους του, που εργάστηκαν σκληρά στο συμβάν.
Μερικές από τις υποχρεώσεις αυτές του επικεφαλής της πυροσβεστικής επιχείρησης, όταν η πυρκαγιά τεθεί υπό έλεγχο, παρουσιάζουμε στη συνέχεια.

ΙΑΤΡΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ ΣΤΟΝ ΤΟΠΟ ΤΟΥ ΣΥΜΒΑΝΤΟΣ

Σε μεγάλες πυρκαγιές, συνηθίζεται να είναι παρών και αξιωματικός γιατρός, με νοσηλευτικό προσωπικό, προκειμένου να παράσχει τις πρώτες βοήθειες σε τραυματισμένους πολίτες και πυροσβέστες. Ωστόσο, η είσοδος του ιατρικού προσωπικού στο καιόμενο κτίριο θα πρέπει να επιτρέπεται από τον επικεφαλής μόνο εφόσον έχει εξασφαλιστεί, ότι δεν υπάρχει κάποιος κίνδυνος. Και αυτό γιατί, πολύ συχνά, οι πυροσβέστες τραυματίζονται κατά τη διάρκεια των εργασιών που γίνονται μετά την κατάσβεση της πυρκαγιάς. Τέτοιοι κίνδυνοι για τους πυροσβεστικούς υπαλλήλους είναι: η δηλητηρίαση από το μονοξείδιο του άνθράκα που εκπέμπεται από την καύση των υλικών, η ηλεκτροπληξία από εκτεθειμένα καλώδια, οι πτώσεις και καταρρεύσεις μισοκαμένων δαπέδων και οροφών, οι εκρήξεις αερίων, καθώς και οι εκδορές και τραυματισμοί που συνήθως προκαλούνται κατά τη διάρκεια της αποκάθαρσης.

ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΠΡΟΦΥΛΑΞΕΙΣ ΣΕ ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΨΥΧΟΥΣ

Βέβαια, στη χώρα μας, τέτοιες καιρικές συνθήκες δεν είναι συχνές, ωστόσο, όταν η θερμοκρασία πέφτει κάτω από 0 βαθμούς Κελσίου, πρέπει να λαμβάνονται μέτρα προστασίας του εξοπλισμού από την ψύξη. Οι σωλήνες που
δε χρησιμοποιούνται, πρέπει να στραγγίζονται και να μπαίνουν στη θέση τους, προτού παγώσουν. Οι αυλοί των εγκαταστάσεων που χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια της αποκάθαρσης, θα πρέπει να διατηρούνται ελαφρώς ανοιχτοί σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας, ακόμη και όταν δε χρησιμοποιούνται. Οι δεξαμενές θα πρέπει, επίσης, να στραγγίζονται και οι ανυψωμένες σε παράθυρα και στέγες κλίμακες θα πρέπει να τοποθετούνται στη θέση τους. Οι χαμηλές θερμοκρασίες που διαρκούν μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορούν να προκαλέσουν την ακινητοποίηση της ανυψωμένης κλίμακας στην πιο εκτεταμένη της θέση, καθώς τα παγωμένα σίδερα, οι κλειδαριές και τα φρένα εμποδίζουν την επαναφορά στην αρχική της θέση. Οταν το πεδίο επιχειρήσεων είναι παγωμένο, πρέπει ο επικεφαλής να φροντίζει για την κάλυψη με αλάτι ή άμμο του προαυλίου χώρου του κτιρίου, όπου εκδηλώθηκε η πυρκαγιά.

ΔΙΕΝΕΡΓΕΙΑ ΠΡΟΑΝΑΚΡΙΣΗΣ

Ο επικεφαλής του πεδίου επιχειρήσεων είναι υπεύθυνος και για τη διερεύνηση των αιτιών που προκάλεσαν
την πυρκαγιά, εκτός αν πρόκειται για μεγάλη πόλη, οπότε και θα επιληφθεί το ανακριτικό τμήμα. Η έρευνα πρέπει να διενεργείται πριν από την αποκάθαρση, ώστε να μην καταστρέφονται τυχόν ενδείξεις και αποδεικτικά στοιχεία. Στις περισσότερες πυρκαγιές, μια ματιά στο χώρο από όπου μπορεί να ξεκίνησε η πυρκαγιά ή μια ερώτηση προς τους ενοίκους, μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα διαφωτιστική για την έρευνα. Σε περίπτωση εμπρησμού, μεγάλη σημασία θα πρέπει να αποδίδεται στη διαφύλαξη όλων εκείνων των στοιχείων, που είναι απαραίτητα για την αποκάλυψη του δράστη ή των δραστών.

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ ΤΥΠΟΥ

Όταν στο σημείο του συμβάντος δεν παρίσταται εκπρόσωπος του γραφείου τύπου του Σώματος, τότε τους δημοσιογράφους πρέπει να ενημερώνει ο επικεφαλής των πυροσβεστικών δυνάμεων. Αυτή είναι μία από τις καλύτερες ευκαιρίες, τόσο για την προβολή του Σώματος, όσο και για την ενημέρωση των πολιτών. Κατά τη διάρκεια της συνέντευξης, μαζί με την αναφορά των σημαντικότερων στοιχείων που αφορούν την πυρκαγιά, μπορεί να παρεμβληθεί και ένα μήνυμα προς το
Ο επικεφαλής των πυροσβεστικών δυνάμεων θα πρέπει να είναι προετοιμασμένος για την ενημέρωση των ΜΜΕ, σχετικά με το συμβάν.
κοινό σχετικά με τη λήψη αποτελεσματικών μέτρων για την πρόληψη των πυρκαγιών. Κάποιες από τις συμβουλές αυτές μπορεί να αφορούν τη χρήση των αυτόματων καταιονιτήρων, των ανιχνευτών καπνού, πυροσβεστήρων κ.λπ. Καλό θα είναι, πριν μιλήσουμε σε κάποιο δημοσιογράφο, να έχουμε σκεφθεί προσεκτικά τι πρόκειται να πούμε. Το σίγουρο είναι, ότι οι περισσότερες από τις συνεντεύξεις αποτελούν υπόθεση ρουτίνας. Οι ερωτήσεις που κάνουν οι δημοσιογράφοι αφορούν, συνήθως, την ύπαρξη θανάτων ή τραυματισμών, εάν η πυρκαγιά έχει τεθεί υπό έλεγχο και πόσοι πυροσβέστες βρίσκονται στον τόπο της πυρκαγιάς.

ΕΥΡΕΣΗ ΤΙΜΑΛΦΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΘΑΡΣΗ

Εάν στον τόπο του συμβάντος βρεθούν χρήματα ή πολύτιμα αντικείμενα, κατά τη διενέργεια της αποκάθαρσης, ο επικεφαλής αξιωματικός οφείλει να καταγράψει το ακριβές ποσό των χρημάτων και να περιγράψει λεπτομερώς τα πολύτιμα αντικείμενα. Η αναφορά αυτή θα πρέπει να παραδοθεί στον ιδιοκτήτη της περιουσίας, αφού πρώτα επιβεβαιωθεί η ταυτότητα του. Εάν ο ιδιοκτήτης της περιουσίας απουσιάζει, τα χρήματα ή τα πολύτιμα αντικείμενα πρέπει να παραδίδονται στην αστυνομία. Σε κάθε περίπτωση, ο επικεφαλής αξιωματικός πρέπει να ζητά απόδειξη παράδοσης των χρημάτων ή των αντικειμένων είτε από τον ιδιοκτήτη της περιουσίας είτε από την αστυνομία. Συνιστάται να διατηρείται αρχείο, που θα επισυνάπτεται στο δελτίο της πυρκαγιάς και στο οποίο θα καταγράφεται το ποσό των χρημάτων ή το είδος των πολύτιμων αντικειμένων που βρέθηκαν, καθώς και το όνομα του παραλήπτη και των αυτόπτων μαρτύρων. Το δε αρχείο αυτό, για παν ενδεχόμενο, να φυλάσσεται στον πυροσβεστικό σταθμό.

ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ

Ύστερα από μια πυρκαγιά σε αστική περιοχή, όπου η κυκλοφορία των τροχοφόρων είναι ιδιαίτερα αυξημένη, ο επικεφαλής αξιωματικός πρέπει να δίνει εντολή για τη μετακίνηση των πυροσβεστικών οχημάτων, προκειμένου να αποκατασταθεί η κίνηση. Προτεραιότητα, μόλις η πυρκαγιά τεθεί υπό έλεγχο, έχει η απομάκρυνση των βραχιονοφόρων και κλιμακοφόρων, καθώς και των υδροφόρων οχημάτων που δε χρησιμοποιούνται. Αν κάποιος δρόμος δε γίνεται να δοθεί στην κυκλοφορία, επειδή βρίσκεται σε εξέλιξη η πυροσβεστική επιχείρηση, θα πρέπει ίσως να δοθεί ένα τμήμα του, με την τοποθέτηση των πυροσβεστικών οχημάτων πιο κοντά στο πεζο-
δρόμιο.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΔΙΑΣΩΘΕΙΣΑΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ

Ο επικεφαλής της πυροσβεστικής επιχείρησης θα πρέπει να φροντίζει, ώστε να αποφεύγεται περαιτέρω καταστροφή της περιουσίας κατά τη διάρκεια της αποκάθαρσης. Όπου είναι δυνατό, μετακινούμε τα γυάλινα θραύσματα από τα πλαίσια των παραθύρων που έσπασαν, προκειμένου, αφενός, να υποβιβαστεί η θερμοκρασία και αφετέρου, να εξέλθουν του χώρου οι πυκνοί καπνοί.

ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ

Μετά την κατάσβεση, ο επικεφαλής αξιωματικός συχνά χρειάζεται και τη συνδρομή άλλων φορέων. Για παράδειγμα, η αστυνομία πρέπει να παραμένει στον τόπο του συμβάντος και μετά την αποχώρηση των τελευταίων πυροσβεστών. Το κτίριο σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να μείνει αφύλακτο μετά την κατάσβεση της πυρκαγιάς, καθώς υπάρχει ο κίνδυνος να επωφεληθούν από την κατάσταση διαρρήκτες. Αλλοι φορείς που μπορεί να χρειαστεί να επέμβουν είναι το Υ.ΠΕ.ΧΩ.ΔΕ., εφόσον τεθεί θέμα σχετικά με τη σταθερότητα του καμένου κτιρίου ή μόλυνσης του περιβάλλοντος, η Ε.ΥΔ..ΑΠ., εάν οι κεντρικοί αγωγοί ύδρευσης ή τα υδροστόμια δε λειτουργούν σωστά κ.ά.

ΑΠΟΤΡΕΠΟΝΤΑΣ ΤΟ ΕΝΔΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΑΝΑΖΩΠΥΡΩΣΗΣ

Ένα από τα σημαντικότερα καθήκοντα του επικεφαλής, μετά την κατάσβεση μιας πυρκαγιάς, είναι να αποτρέψει κάθε πιθανότητα αναζωπύρωσης της. Γι αυτό, κατά τη διάρκεια της αποκάθαρσης, θα πρέπει να εξετάζεται εξονυχιστικά κάθε σημείο του κτιρίου, όπου είναι δυνατό να έχουμε μία εκ νέου ανάφλεξη της πυρκαγιάς. Τέτοια σημεία μπορεί να είναι οι ψευδοροφές, οι αεραγωγοί, οι σωροί από ξύλα ή χαρτιά, που ενδεχόμενα στο εσωτερικό τους δεν έχουν κατασβεστεί τελείως. Πάντως, κάθε υλικό που βγάζει καπνούς πρέπει να οδηγείται μακριά και να καταβρέχεται.
Όταν οι πυροσβέστες έχουν συμπληρώσει πολλές ώρες σκληρής και επίπονης εργασίας κατά τη διάρκεια κατάσβεσης μιας πυρκαγιάς, καλό θα είναι και εφόσον υπάρχει δυνατότητα, να αντικαθίστανται από άλλους, ξεκούραστους, για να συνεχίσουν το έργο της αποκάθαρσης. Άλλωστε, όπως είναι φυσικό, η κλήση επιπλέον πυροσβεστικών δυνάμεων για τη διενέργεια της αποκάθαρσης, μειώνει και την πιθανότητα τραυματισμών, που οφείλονται στην εξάντληση του προσωπικού.
Τα υπόγεια αποτελούν τους πλέον δύσκολους χώρους για αποκάθαρση, εξαιτίας αφενός της μεγάλης ποσότητας καύσιμης ύλης που βρίσκεται μέσα σε αυτά και αφετέρου, της περιορισμένης έκτασης τους, της έλλειψης φωτεινότητας και της δυσκολίας που παρουσιάζει η μεταφορά των καμένων υλικών έξω από αυτά. Οι αναζωπυρώσεις στους χώρους αυτούς αποτελούν συχνό φαινόμενο.

ΑΠΟΚΑΘΑΡΣΗ ΜΕ ΝΕΡΟ ΥΠΟ ΠΙΕΣΗ

Είναι η λεγόμενη υδραυλική αποκάθαρση, όρος που δε συνηθίζουμε να χρησιμοποιούμε στη χώρα μας και αναφέρεται στη χρήση κύριας βολής από εναέριες κλίμακες ή υπερυψωμένες εξέδρες ή σταθερούς αυλούς. Η υδραυλική αποκάθαρση εφαρμόζεται, συνήθως, σε περίπτωση που υπάρχει κίνδυνος κατάρρευσης του καιόμενου κτιρίου ή άλλοι κίνδυνοι, που έχουν σχέση με την ασφάλεια των πυροσβεστών. Να σημειώσουμε, ότι κατά τη διάρκεια της αποκάθαρσης, ο κίνδυνος κατάρρευσης του καιόμενου κτιρίου είναι ακόμη μεγαλύτερος. Αυτό συμβαίνει, επειδή από τη φωτιά έχει μειωθεί κατά πολύ η ανθεκτικότητα του οικοδομήματος, λόγω των υψηλών θερμοκρασιών και της μεγάλης ποσότητας ύδατος
που έχει απορροφηθεί από τα ξύλινα, γύψινα και υπόλοιπα τμήματα της κατασκευής.
Κατά τη φάση της αποκάθαρσης, θα πρέπει οπωσδήποτε να αναπτύσσεται μία εγκατάσταση, με σκοπό αφενός μεν να εμποδίσει τυχόν αναζωπύρωση και αφετέρου να παράσχει προστασία στους πυροσβέστες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης. Σε πολλές περιπτώσεις πυρκαγιών, λόγω της φύσης των καιόμενων υλικών, οι πυροσβέστες χρειάζεται να παραμείνουν στον τόπο του συμβάντος για αποκάθαρση, επί μακρό χρονικό διάστημα. Καλό θα είναι, λοιπόν, σε τέτοιου είδους συμβάντα, όταν υπάρχει και το ενδεχόμενο κατάρρευσης, να αναπτύσσεται εγκατάσταση επαγρύπνησης, οπότε ένας μεγάλος αριθμός πυροσβεστών θα απαγκιστρωθεί. Στην εγκατάσταση αυτή, θα μπορούν να υπάρχουν δύο αυλοί, οι οποίοι θα χρησιμοποιούνται συνεχώς από ένα ή δύο πυροσβέστες και η κύρια βολή ύδατος θα κατευθύνεται προς τις υπάρχουσες μικροεστίες και τα σιγοκαίοντα υλικά. Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει από μερικές ώρες, μέχρι και ολόκληρες ημέρες.

ΑΣΦΑΛΙΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΟ ΚΑΙΟΜΕΝΟ ΚΤΙΡΙΟ

Η περιοχή γύρω από ένα καιόμενο κτίριο είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη. Πέρα από το ενδεχόμενο κατάρρευσης του, κίνδυνοι υπάρχουν και από την πτώση γυαλιών ή άλλων αντικειμένων. Ο επικεφαλής αξιωματικός, πριν από την αποχώρηση από τον τόπο του συμβάντος, θα πρέπει να μεριμνά και για την ασφάλιση του χώρου αυτού. Μερικές από τις ενέργειες αυτές μπορεί να είναι το κλείσιμο ή η κάλυψη ανοιγμάτων στα πεζοδρόμια και τον προαύλιο χώρο, το κλείδωμα των εισόδων του κτιρίου, η τοποθέτηση ταινίας στην επικίνδυνη περιοχή με την προειδοποίηση «Απαγορεύεται η είσοδος» κ.ά.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

Παλαιότερα, η αποχώρηση των πυροσβεστικών δυνάμεων από τον τόπο της πυρκαγιάς, μετά την κατάσβεση, προϋπέθετε απλά τη διερεύνηση των αιτίων που προκάλεσαν την πυρκαγιά, δηλαδή τη διενέργεια προανάκρισης, τη διαφύλαξη της διασωθείσας περιουσίας, καθώς και την αποτροπή τυχόν αναζωπύρωσης. Σήμερα, τα πράγματα έχουν αλλάξει, αφού ο επικεφαλής του συμβάντος, πριν διατάξει την αποχώρηση των πυροσβεστών, είναι, μεταξύ άλλων, επιφορτισμένος με την ενημέρωση των ΜΜΕ, το συντονισμό των άλλων εμπλεκόμενων φορέων, καθώς και με τη λήψη όλων των απαραίτητων προληπτικών μέτρων για τη μείωση των επιπτώσεων στην περιοχή, μετά την κατάσβεση της πυρκαγιάς.

 

ΠΥΡΟΣΒΕΣΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ  Σεπτέμβριος – Οκτώβριος 2002

]]>
https://www.firefighters.gr/2011/07/10/319/feed/ 0